Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Stara baśń

Autor

Józef Ignacy Kraszewski

Gatunek

powieść historyczna, pierwsza z cyklu powieści o dziejach Polski

Wydanie

1876 r., trzy tomy (podtytuł: „powieść z IX wieku”)

Miejsce akcji

puszcze i grody nad Gopłem, ostrów z chramem, Lednica

Czas akcji

IX wiek, przed chrztem Polski

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Stara baśń”

Niemiecki kupiec Hengo z młodym towarzyszem Gerdą przedziera się przez puszczę do zagrody starego kmiecia Wisza. Wisz przyjmuje go gościnnie, ale Hengo jest szpiegiem i jedzie dalej do grodu kneziowskiego nad Gopłem. Rządzi tam okrutny kneź Chwost, zwany Chwostkiem, z żoną, Niemką Brunhildą. Kmiecie mają dość jego przemocy. Wisz wysyła wici, czyli wezwanie na wiec, ale ludzie Chwostka pod wodzą Smerdy napadają na jego zagrodę i stary kmieć ginie. Jego żona Jaga idzie za nim na stos. Na Kupałę młody Doman porywa córkę Wisza, Dziwę, ale ona rani go nożem i ucieka do chramu na ostrowie, gdzie zostaje kapłanką. Chwostek z Brunhildą trują na uczcie stryjów, kneziów z rodu Leszków. Kmiecie pod wodzą rodu Myszków zdobywają gród. Chwostek z żoną chronią się w kamiennej wieży i tam umierają. Na wiecu kmiecie wybierają kneziem skromnego, mądrego Piastuna. Synowie Chwostka prowadzą na kraj Pomorców i Niemców, ale Polanie pod wodzą Piastuna pokonują ich nad Lednicą. Doman, którego pierwsza żona Mila zginęła w napadzie, porywa Dziwę z ostrowia, tym razem za jej cichą zgodą, i żeni się z nią w domu Wiszów.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Gość w puszczy (tom I)

   Hengo, kupiec znad Łaby, i młody Gerda zostają w lesie ostrzelani z łuku, a Gerda jest ranny w nogę. Docierają do zagrody Wisza, który przyjmuje gościa jak nakazuje obyczaj: „Kto raz spał pod dachem naszym, zawsze ma pod nim spocząć prawo”. Hengo pokazuje towary z żelaza i kruszcu, a córce Wisza, Dziwie, chce dać bursztyn, ale ona odmawia. Nadjeżdża Smerda, kneziowski sługa, i zabiera Henga na gród.

2. Zmowa kmieci (tom I)

   Wisz i Doman radzą, jak pozbyć się Chwostka. Odwiedzają starego knezia Miłosza, któremu Chwostek zabił jednego syna, a drugiego oślepił, oraz mądrego Piastuna, najuboższego, ale najbardziej szanowanego kmiecia nad Gopłem. Szpieg Chwostka, Znosek, krąży wokół nich. Wisz rozsyła wici na wiec.

3. Śmierć Wisza (tom I)

   Smerda przybywa z drużyną, by zabrać Wisza na gród. Stary się broni, ale ginie, a jego syn Ludek rani Smerdę. Ciało Wisza zostaje spalone na stosie. Razem z nim idzie na stos jego żona Jaga, a na zgliszczu odbywa się stypa. Na wiecu w Żmijowym uroczysku starszyzna długo się kłóci. W dziupli dębu chłopcy znajdują szpiega Znoska.

4. Kupała i chram (tom II)

   W noc Kupały ludzie Domana porywają Dziwę. Ona rani go nożem i wraca do domu, ale postanawia odejść. Płynie na ostrów, do chramu bogini Nijoły, i zostaje kapłanką przy świętym ogniu. Gdy kneź przypływa po wróżbę, Dziwa w transie widzi krew i nadciąga burza.

5. Zbrodnie na grodzie (tom II)

   Chwostek chce ściągnąć na pomoc Sasów, rodaków Brunhildy, która jest mądrzejsza i okrutniejsza od męża. Gdy przychodzą kmiecie z Myszkiem na czele, dochodzi do bójki. Kneźna zwalnia z lochu oślepionego syna Miłosza, Leszka, i zaprasza stryjów Chwostka na ucztę. Częstuje ich zatrutym miodem i wszyscy giną.

6. Wieża Chwostka (tom II)

   Kmiecie z rodu Myszków zdobywają i palą gród, a Chwostek z Brunhildą i czeladzią zamykają się w kamiennym stołbie. Myszkowie postanawiają wziąć ich głodem. Znosek próbuje się wspiąć do wieży i ginie od strzały. Po kilkunastu dniach napastnicy wdzierają się do środka i znajdują martwych kneźnę i knezia. Tak Kraszewski tłumaczy legendę o Popielu zjedzonym przez myszy.

7. Wybór Piastuna (tom III)

   Wiece długo nie mogą wybrać nowego knezia. Stary kapłan Wizun przynosi z wyroczni słowa: „Wybierzcie pokornego…”. Dwaj wędrowcy, których Piastun gościł na postrzyżynach syna, proponują jego. Piastun ucieka, ale w końcu zostaje kneziem. Mówi: „Widzieliście sami, że władzy nie pragnąłem”.

8. Wesele Domana i najazd (tom III)

   Doman żeni się z Milą, córką starego Mirsza. Podczas wesela napadają Pomorcy prowadzeni przez synów Chwostka. Mila ginie, a ranny Doman rzuca się do jeziora. Dociera do ostrowia, gdzie leczą go Wizun i Dziwa. Żupan Dobek wydobywa od Henga, który przeszedł na stronę wroga, jego plany, a potem go zabija.

9. Lednica i zakończenie (tom III)

   Piastun zbiera wojsko Polan. Nad Lednicą dochodzi do bitwy z Pomorcami, Niemcami i synami Chwostka. Polanie zwyciężają. Piastun pierwszą skibą wyznacza miejsce pod nowy gród, a w komorze trzyma swoją siermięgę i ul, żeby pamiętać, skąd pochodzi. Doman przyjeżdża na ostrów i porywa Dziwę, ale wiezie ją do domu Wiszów, „aby nie mówiono, że porwał dziewkę, po rozbójniczemu”. Wesele trwa siedem dni, a narrator kończy: „I ja tam byłem, miód, piwo piłem”.

Bohaterowie

Najważniejsze motywy

• Władza i lud. Kmiecie obalają okrutnego knezia i sami wybierają władcę. Najlepszym okazuje się ten, kto władzy nie pragnął.
• Obyczaje dawnych Słowian. Gościnność, Kupała, pogrzeb na stosie, wiece, wróżby. Kraszewski opisuje je szczegółowo.
• Zagrożenie z Zachodu. Niemiecki kupiec-szpieg, niemiecka kneźna i niemieccy sojusznicy synów Chwostka pokazują, jak obcy wykorzystują niezgodę Słowian.
• Niezgoda i zgoda. Wiece rozchodzą się w kłótniach, a zwycięstwo nad Lednicą przychodzi dopiero wtedy, gdy wszyscy idą za jednym wodzem.
• Legenda i historia. Powieść tłumaczy legendy: Popiela nie zjadają myszy, tylko oblegają go Myszkowie, a Piast to ubogi, pokorny kmieć.
• Miłość. Wątek Dziwy i Domana prowadzi od porwania i zranienia do ślubu w rodzinnym domu.

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Sprawdzian PDF · sklep

Pozytywizm — sprawdzian z epoki — sprawdzian, polski LO kl. 2

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy II liceum i technikum: Lalka, Zbrodnia i kara, Potop, hasła epoki.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Pakiet PDF · sklep

Polski, liceum klasa 2 — wszystkie sprawdziany i kartkówki

11 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 2): romantyzm, pozytywizm i kształcenie językowe.

19,90 zł

Zobacz w sklepie →

Sprawdzian PDF · sklep

Lektury obowiązkowe na maturze — sprawdzian, polski matura

Sprawdzian z języka polskiego dla maturzystów (liceum i technikum): zakres podstawowy: bohaterowie, autorzy, miejsca akcji…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie sprawdziany i kartkówki z polskiego →

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania