Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Skąpiec

Autor

Molier (Molière)

Gatunek

komedia (komedia charakterów)

Epoka

barok (klasycyzm francuski)

Czas i miejsce akcji

jeden dzień w Paryżu, w domu Harpagona

Budowa

5 aktów, 44 sceny, proza

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury, przekład Tadeusza Boya-Żeleńskiego

O czym jest „Skąpiec”

Harpagon to bogaty wdowiec, który podejrzewa wszystkich o chęć okradzenia go. Jego dzieci, Kleant i Eliza, są zakochane: Kleant w ubogiej Mariannie, Eliza w Walerym, który dla niej zatrudnił się u Harpagona jako rządca. Tymczasem ojciec postanawia sam ożenić się z Marianną, Elizę wydać za starego Anzelma, bo ten weźmie ją „bez posagu”, a syna za bogatą wdowę. Gdy służący Kleanta, Strzałka, wykopuje i zabiera szkatułkę z pieniędzmi, Harpagon wpada w szał. Wszystko kończy się dobrze dzięki niespodziewanemu odkryciu: Anzelm okazuje się ojcem Walerego i Marianny. Młodzi mogą się pobrać, a Harpagon odzyskuje swoją „kochaną szkatułkę”.

Plan wydarzeń

1. Sekrety dzieci (akt I, sc. I–II)

   Eliza i Walery są potajemnie zaręczeni. Walery, żeby być blisko niej, udaje w domu Harpagona pochlebcę i pracuje jako rządca. Kleant zwierza się siostrze, że kocha Mariannę, ale nie ma pieniędzy, bo ojciec trzyma je pod kluczem.

2. Szkatułka w ogrodzie (akt I, sc. III–V)

   Harpagon przegania Strzałkę, sprawdzając, czy niczego nie ukradł. Potem, myśląc, że jest sam, zdradza się z tym, że zakopał w ogrodzie „dziesięć tysięcy talarów”. Ogłasza dzieciom swoje plany: sam ożeni się z Marianną, Kleanta wyda za wdowę, a Elizę za pana Anzelma.

3. „Bez posagu!” (akt I, sc. VI–X)

   Eliza odmawia ślubu z Anzelmem. Harpagon prosi Walerego o opinię, a ten, udając, że przyznaje mu rację, ostrożnie protestuje. Na każde jego zastrzeżenie Harpagon odpowiada jednym argumentem: „Bez posagu!”.

4. Lichwiarz i jego dłużnik (akt II, sc. I–III)

   Kleant przez pośrednika Simona szuka pożyczki na lichwiarski procent. Gdy dochodzi do spotkania, okazuje się, że lichwiarzem jest jego własny ojciec. „Jak to, ojcze! To ty się plugawisz tak haniebnym rzemiosłem?”.

5. Frozyna (akt II, sc. IV–VI)

   Swatka Frozyna pochlebia Harpagonowi i zapewnia, że Marianna woli starszych panów. Chce za to dostać pieniądze, ale Harpagon zawsze zmienia temat.

6. Przygotowania do kolacji (akt III, sc. I–VI)

   Harpagon wydaje służbie rozkazy, jak oszczędzać na kolacji. Jakub, jego kucharz i woźnica, przebiera się zależnie od tego, w której roli występuje. Walery popiera skąpca sentencją: „po to się je, aby żyć, a nie po to żyje, aby jeść”. Jakub mówi panu szczerze, co ludzie gadają o jego skąpstwie, i obrywa za to od Harpagona. Gdy potem drwi z Walerego, ten okłada go kijem, a Jakub obiecuje sobie, że jeszcze się z „panem rządcą” policzy.

7. Marianna w domu Harpagona (akt III, sc. VII–XV)

   Marianna boi się spotkania z „narzędziem tortur”, czyli starym narzeczonym, bo wolałaby młodzieńca, który ją odwiedzał. Okazuje się, że to Kleant, syn Harpagona. Kleant zdejmuje ojcu z palca diament i wręcza go Mariannie „od ojca”. Harpagon nie może zaprotestować przy gościach.

8. Podstęp i kradzież (akt IV, sc. I–VII)

   Harpagon podstępem wyciąga z syna wyznanie, że kocha Mariannę. Jakub próbuje ich pogodzić, przekazując każdemu fałszywe słowa drugiego. Tymczasem Strzałka wykopuje szkatułkę. Harpagon wpada z ogrodu i krzyczy: „Złodziej! Złodziej! Rozbójnik! Morderca! Ratunku!”.

9. Śledztwo (akt V, sc. I–IV)

   Komisarz spisuje skargę. Jakub, żeby zemścić się na Walerym, oskarża go o kradzież. Walery myśli, że Harpagon odkrył jego zaręczyny z Elizą, i przyznaje się do „winy”, mówiąc o córce, a Harpagon słyszy w tym wyznanie kradzieży.

10. Rodzina Anzelma (akt V, sc. V–VI)

    Walery opowiada, że jest synem don Tomasza d'Alburci z Neapolu. Anzelm rozpoznaje w nim i w Mariannie swoje dzieci, które uważał za zaginione. Kleant oddaje szkatułkę w zamian za zgodę na ślub z Marianną. Anzelm pokrywa koszty obu wesel, a Harpagon zgadza się pod warunkiem, że dostanie „nowe ubranie”, i idzie „uściskać moją kochaną szkatułkę”.

Bohaterowie

Komizm w „Skąpcu”

• Komizm postaci: Harpagon jest przerysowany. Każdą sprawę ocenia według tego, ile kosztuje, i podejrzewa nawet własne dzieci.
• Komizm sytuacji: syn pożycza na lichwiarski procent od ojca, Walery i Harpagon w akcie V mówią o dwóch różnych „skarbach”, Jakub przebiera się z kucharza w woźnicę.
• Komizm słowny: powtarzane „Bez posagu!”, odwrócona sentencja „po to się żyje, aby jeść” i monolog Harpagona po kradzieży.

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania