Strona główna › Lektury szkolne › Liceum i technikum › Poezja baroku
Liryka baroku · liceum i technikum · lektura obowiązkowa (wybór)
Barok to czas niepokoju: życie wydaje się krótkie, świat niestały, a człowiek rozdarty między ciałem a duszą. Sęp Szarzyński pisze o walce człowieka z szatanem, światem i ciałem. Morsztyn bawi się zaskakującymi porównaniami i paradoksami miłości. Naborowski pokazuje, jak szybko mija czas. Poniżej omawiamy osiem wierszy, które najczęściej czyta się w szkole, i dajemy test.
W Sonecie I Sęp Szarzyński zauważa, że czas pędzi, a śmierć idzie tuż za nami. Bogactwo i rozkosz odciągają człowieka od Boga, a szczęśliwy jest ten, kto wcześnie pozna ich prawdziwą naturę. Sonet IV opisuje życie jako wojnę z szatanem, światem i własnym ciałem. Człowiek jest „Wątły, niebaczny, rozdwojony w sobie” i może wygrać tylko z pomocą Boga. Sonet V mówi, że miłość do rzeczy ziemskich nie daje spokoju, bo prawdziwym celem miłości jest Bóg. Morsztyn w „Do trupa” porównuje zakochanego do zmarłego i dochodzi do wniosku, że zakochany ma gorzej. W „Niestatku” wylicza rzeczy niemożliwe, a puenta mówi, że jeszcze trudniej o stałą kobietę. „Cuda miłości” to ciąg paradoksów: jak żyć bez serca, płonąć we łzach. Naborowski w „Krótkości żywota” porównuje życie do dźwięku, cienia, dymu i błysku, a w „Do Anny” wylicza, co niszczy czas, by na końcu zapewnić, że jego miłość przetrwa.
Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.
„Ehej, jak gwałtem obrotne obłoki / I Tytan prętki lotne czasy pędzą!”. Śmierć „tuż za nami spore czyni kroki”. Moc, rozkosz i skarby odwodzą człowieka od Boga. Puenta: „O, stokroć szczęśliwy, / Który tych cieniów wczas zna kształt prawdziwy!”.
„Pokój — szczęśliwość; ale bojowanie / Byt nasz podniebny”. Człowieka atakują szatan („ciemności / Hetman”), marności świata i własne ciało. Podmiot pyta: „Cóż będę czynił w tak straszliwym boju”, i odpowiada, że nadzieja jest w Bogu.
„I nie miłować ciężko, i miłować / Nędzna pociecha”. Złoto, władza, sława i piękno przemijają. Dusza, „której wszystko mało”, szuka „wiecznej i prawej piękności”, czyli Boga.
„Leżysz zabity i jam też zabity, / Ty — strzałą śmierci, ja — strzałą miłości”. Cały wiersz to seria porównań zakochanego i zmarłego. Puenta: trup rozsypie się w proch, a zakochany nie może, bo płonie wiecznym ogniem.
Prędzej ktoś zamknie wiatr w worku, złowi obłoki w sieć, zamknie świat w garści, prędzej poeta powie prawdę, „Niźli będzie stateczna która białogłowa”. To żartobliwa hiperbola z zaskakującą puentą.
„Przebóg! Jak żyję, serca już nie mając?”. Zakochany żyje bez serca, płonie i płacze jednocześnie, unika oczu dziewczyny i do nich wraca. Kto chce się bronić rozumem, „Tym prędzej w sidło z rozumem swym wskoczy”.
„Godzina za godziną niepojęcie chodzi”. Słynny wers z wyliczeniem: „Dźwięk, cień, dym, wiatr, błysk, głos, punkt, żywot ludzki słynie”. Życie to ledwie część mgnienia, a „wielom była / Kolebka grobem”.
Każdy wers zaczyna się od „Z czasem”: czas niszczy państwa, urodę, łąki i drzewa. Puenta odwraca tok: miłość do Anny „Wszytkim czasom na despekt nigdy nie ustanie”.
| Cecha | Przykład | Co daje |
|---|---|---|
| koncept, czyli zaskakujący pomysł | „Do trupa”: zakochany porównany do zmarłego | zdziwienie i podziw czytelnika |
| paradoks i antyteza | „Cuda miłości”: żyje bez serca, płonie we łzach | pokazuje sprzeczność uczuć |
| wyliczenie i hiperbola | „Niestatek”, „Krótkość żywota” | nagromadzenie, przesada |
| anafora | „Do Anny”: „Z czasem…” | rytm i nacisk na upływ czasu |
| vanitas, marność | Sonet I i V, „Krótkość żywota” | świat przemija, trwały jest tylko Bóg |
| człowiek rozdarty | Sonet IV | walka duszy z ciałem i światem |
Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.
Kartkówka PDF · sklep
Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Naborowski, Morsztyn, Sęp Szarzyński — vanitas, konceptyzm…
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Sprawdzian PDF · sklep
Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy I liceum i technikum: Makbet, Skąpiec, poezja baroku, pojęcia epoki.
2,90 zł (grupy B, C, D i E)
Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →
Pakiet PDF · sklep
20 pakietów sprawdzianów i kartkówek z języka polskiego (liceum, klasa 1): antyk, Biblia, średniowiecze, renesans, barok…
34,90 zł
Zobacz w sklepie →Z szatanem, światem i własnym ciałem. Podmiot czuje się słaby i „rozdwojony w sobie”, a nadzieję pokłada w Bogu.
Zaskakujący pomysł albo porównanie, które ma zadziwić czytelnika. Przykładem jest „Do trupa” Morsztyna, gdzie zakochany porównuje się do zmarłego.
Że łatwiej zrobić rzeczy niemożliwe, niż znaleźć stałą kobietę. To żartobliwa puenta po długim wyliczeniu.
Do dźwięku, cienia, dymu, wiatru, błysku, głosu i punktu, czyli do czegoś ulotnego i bardzo krótkiego.
Sęp pisze poważne wiersze religijne o walce duszy i przemijaniu. Morsztyn tworzy dowcipną poezję miłosną, pełną konceptów i paradoksów.
Źródła i metoda. Teksty wierszy: wydanie Wolnych Lektur; wszystkie omówione wiersze przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście i podane w pisowni tego wydania. Daty życia poetów i nazwy nurtów według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd
Stan prawny na 2026-10-11.
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki i pedagog
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Wszystkie materiały na tej stronie przygotowuję sam. Poznaj moje podejście →
Ostatnia aktualizacja: 2026-10-11