Foka wąsata to duża foka mórz Arktyki, którą wyróżniają wyjątkowo długie i gęste wąsy wokół pyska. To dzięki nim wyczuwa jedzenie w ciemnej wodzie i mule.

Poluje przy dnie, wyszukując małże, kraby i drobne ryby. Większość czasu spędza w pobliżu kry, na którą wychodzi odpocząć i urodzić młode.

Foka wąsata ma krępe, szarobrunatne ciało oraz stosunkowo małą głowę w porównaniu z resztą tułowia. Jej najbardziej charakterystyczną cechą są gęste, długie i mocno pofalowane wąsy otaczające pysk, wyraźnie dłuższe niż u innych fok arktycznych i widoczne nawet z daleka.

Przednie płetwy foki wąsatej są niemal kwadratowe, o zaokrąglonych końcach, inne niż smuklejsze, wydłużone płetwy większości pozostałych fok — ten kształt ułatwia jej powolne, dokładne przeszukiwanie dna w poszukiwaniu pokarmu ukrytego w mule.

Foka obrączkowana jest wyraźnie mniejsza i ma drobne, pierścieniowate plamy na ciele, zupełnie inne od gładkiego, szarobrunatnego umaszczenia foki wąsatej z jej charakterystycznymi, długimi wąsami wokół całego pyska i krępą, masywną sylwetką.

Mors jest dużo większy i ma potężne kły, których foka wąsata w ogóle nie posiada, choć obie żyją w podobnych, lodowatych wodach arktycznych i żerują przy dnie, wyszukując małże oraz inne drobne bezkręgowce morskie.

Śpiewy godowe samców foki wąsatej, słyszalne pod wodą z wielu kilometrów, są dziś nagrywane przez naukowców za pomocą podwodnych mikrofonów, co pozwala śledzić obecność i zachowanie tych zwierząt bez konieczności bezpośredniej obserwacji z lodu czy z pokładu łodzi.

Skóra foki wąsatej, wyjątkowo mocna i gruba, była od dawna wykorzystywana przez ludy Arktyki do pokrywania tradycyjnych łodzi oraz wyrobu pasów i rzemieni, cenionych za wytrzymałość w skrajnie trudnych, mroźnych warunkach dalekiej północy, gdzie liczyła się każda oszczędność cennego materiału.

Długie wąsy tego gatunku bywają też przedmiotem osobnych badań naukowych nad zmysłem dotyku u ssaków morskich, bo pozwalają foce precyzyjnie wykrywać drobną zdobycz ukrytą w mule, całkowicie bez udziału wzroku, nawet w zupełnie mętnej, ciemnej wodzie dna morskiego.