Foka pospolita to najczęściej spotykana foka przybrzeżnych mórz półkuli północnej. Lubi wygrzewać się na piaszczystych łachach i skałach, a w razie zagrożenia szybko wślizguje się do wody.

Poluje na ryby, które wyczuwa czułymi wąsami reagującymi na ruch wody. Świetnie nurkuje i potrafi zostać pod powierzchnią przez wiele minut, wstrzymując oddech.

Ubarwienie foki pospolitej jest bardzo zmienne — od srebrzystoszarego po ciemnobrązowe, zawsze pokryte nieregularnymi, drobnymi plamkami. Głowa jest okrągła, z krótkim pyskiem i sercowato ułożonymi, zbliżonymi do siebie nozdrzami w kształcie litery V, dobrze widocznymi z bliska.

Ciało jest krępe i zaokrąglone, krótsze niż u wielu innych fok, a przednie płetwy stosunkowo małe — foka pospolita porusza się po lądzie niezgrabnie, falując całym ciałem, zupełnie inaczej niż chodzą ssaki lądowe poruszające się na czterech sprawnych kończynach.

Foka szara jest wyraźnie większa i ma wydłużony, wypukły „koński” profil pyska, inny od okrągłej głowy i krótkiego pyska foki pospolitej, spotykanej częściej w spokojniejszych zatokach.

Foka wąsata jest znacznie większa i ma bardzo długie, gęste wąsy, wyraźnie dłuższe niż krótkie, delikatne wąsy foki pospolitej, żyjącej dużo dalej na południe i w cieplejszych, przybrzeżnych wodach umiarkowanych szerokości geograficznych.

Ponieważ foka pospolita odpoczywa na łachach i skałach blisko brzegu, jej miejsca wylegiwania bywają narażone na niepokojenie przez turystów i łodzie, dlatego wiele takich miejsc obejmuje się dziś sezonową ochroną w okresie rozrodu, gdy zwierzęta są najbardziej wrażliwe na wszelkie zakłócenia z zewnątrz.

Osierocone lub osłabione młode foki pospolite, znajdowane czasem na plażach, trafiają do specjalnych ośrodków rehabilitacji, gdzie są dokarmiane i leczone, zanim wypuści się je z powrotem do morza po odzyskaniu pełnej sprawności i odpowiedniej wagi ciała.

Populacje foki pospolitej u wybrzeży Europy bywały w przeszłości dotknięte epidemiami wirusowymi podobnymi do nosówki u psów, które powodowały masowe śnięcia tych zwierząt i budziły niepokój naukowców monitorujących zdrowie populacji przybrzeżnych. Po takich epidemiach liczebność fok w danym regionie potrafiła odbudowywać się przez wiele kolejnych lat, zanim wróciła do wcześniejszego stanu.