Żołędnica jest zwinną wspinaczką i większość czasu spędza wśród drzew i krzewów. Nocą przemyka po gałęziach, szukając owadów, owoców, nasion, a czasem także ptasich jaj czy drobnych zwierząt — jest bowiem wszystkożerna.

Na zimę żołędnica zapada w sen zimowy, przesypiając najzimniejsze miesiące w bezpiecznej kryjówce. Przed snem obżera się, by zgromadzić zapas tłuszczu, dzięki któremu przetrwa długie tygodnie bez jedzenia.

Żołędnica ma smukłe ciało, szarawe futro na grzbiecie i białawy brzuch, a przez oczy biegnie wyraźna, czarna maska sięgająca aż za uszy. Ogon jest długi, gęsto owłosiony, zakończony wyraźną, jasną kitką kontrastującą z ciemniejszą resztą.

Wąsy czuciowe są długie i bardzo ruchliwe, pomagające orientować się w ciemności podczas nocnych wędrówek po gałęziach. Uszy są duże, cienkie i słabo owłosione, dobrze wychwytujące najcichsze dźwięki potencjalnej zdobyczy albo drapieżnika. Łapy mają ruchliwe palce, dobrze przystosowane do chwytania owoców i owadów.

Koszatka ma podobny tryb życia i również zapada w długi sen zimowy, ale nie ma tak wyraźnej, czarnej maski wokół oczu, którą żołędnica nosi niemal jak zbójecki znak rozpoznawczy.

Popielica jest większa od żołędnicy i ma bardziej jednolicie szare futro bez kontrastowej maski, a jej ogon jest jeszcze bardziej puszysty, przypominający wyglądem ogon wiewiórki.

Żołędnica, mimo nazwy sugerującej dietę opartą na żołędziach, jest w rzeczywistości wszystkożerna i chętnie poluje na owady, a nawet ptasie jaja i pisklęta — jej dieta jest znacznie bardziej mięsna niż u większości pozostałych pilchowatych.

Ta drapieżna skłonność sprawia, że żołędnica bywa w niektórych rejonach uznawana za zagrożenie dla lęgów ptaków gniazdujących w dziuplach i budkach lęgowych, konkurując z nimi jednocześnie o te same schronienia.

W Polsce żołędnica jest gatunkiem rzadkim i objętym ochroną, spotykanym głównie w starych, liściastych lasach oraz sadach z dużą liczbą dziuplastych drzew, dających jej zarówno schronienie, jak i dostęp do zróżnicowanego pokarmu. Jej obecność bywa dziś monitorowana jako wskaźnik stanu starodrzewu.