Mocnymi zębami bóbr ścina drzewa i z gałęzi buduje tamy oraz kopce zwane żeremiami, w których mieszka. Dzięki jego budowlom powstają mokradła, które są domem dla wielu innych zwierząt.

Bóbr świetnie pływa i nurkuje — pod wodą wytrzymuje nawet kilkanaście minut. Uderzeniem płaskiego ogona o wodę ostrzega rodzinę przed niebezpieczeństwem.

Bóbr ma krępe, opływowe ciało, gęste, dwuwarstwowe futro doskonale izolujące od zimnej wody oraz charakterystyczny, płaski, pokryty łuskami ogon w kształcie wiosła. Tylne łapy mają błony pławne między palcami, a przednie są wolne od błon i służą do precyzyjnego manipulowania gałęziami oraz błotem podczas budowy.

Nos i uszy zamykają się szczelnie pod wodą, a przezroczysta trzecia powieka chroni oczy podczas pływania, pozwalając widzieć nawet pod powierzchnią. Siekacze są pomarańczowe z przodu, twarde jak u innych gryzoni, i rosną przez całe życie.

Bóbr kanadyjski, blisko spokrewniony gatunek z Ameryki Północnej, wygląda niemal identycznie, ale oba gatunki mają różną liczbę chromosomów i nie mogą mieć ze sobą płodnego potomstwa, mimo zewnętrznego podobieństwa.

Piżmak, żyjący w tej samej wodzie, jest znacznie mniejszy i ma bocznie, a nie poziomo spłaszczony ogon. Nutria jest z kolei większa od piżmaka, ale mniejsza od bobra, i ma okrągły, a nie płaski ogon.

Bóbr był w Europie niemal całkowicie wytępiony do początku XX wieku z powodu polowań na futro oraz na wydzielinę zwaną kastoreum, wykorzystywaną dawniej w perfumerii i medycynie ludowej. Dziś gatunek odbudował się dzięki reintrodukcji i ochronie w większości dawnego zasięgu, w tym w Polsce.

Budowle bobra — tamy, kanały i żeremia — tworzą mokradła, które zatrzymują wodę w krajobrazie, oczyszczają ją i dają schronienie mnóstwu innych zwierząt, od płazów po ptaki wodne. Z tego powodu bóbr bywa nazywany inżynierem ekosystemu.

Powrót bobra bywa też źródłem konfliktów z rolnikami i leśnikami, bo zwierzę podtapia pola uprawne i ścina cenne drzewa. W wielu regionach stosuje się dziś specjalne zabezpieczenia drzew siatką oraz urządzenia regulujące poziom wody w stawach bobrowych, zamiast usuwać same zwierzęta.