Golec piaskowy to niezwykły, prawie łysy gryzoń pustyń Afryki Wschodniej, który niemal całe życie spędza w podziemnych korytarzach. Zębami kopie tunele i nimi też się broni.

Golce żyją w wielkich koloniach zorganizowanych jak u pszczół — rządzi jedna królowa, a reszta pracuje i opiekuje się młodymi. Naukowcy badają je, bo są zaskakująco odporne i długowieczne.

Golec piaskowy ma niemal całkowicie nagie, pomarszczone, różowawe ciało, z zaledwie kilkoma pojedynczymi wąsikami czuciowymi rozmieszczonymi na całej powierzchni skóry. Oczy są maleńkie i praktycznie bezużyteczne, bo zwierzę spędza całe życie pod ziemią w zupełnej ciemności.

Siekacze wystają na zewnątrz pyska, przed wargami, które zamykają się za nimi — dzięki temu golec może gryźć i kopać ziemię, nie połykając jej przy okazji do pyska. To rzadkie rozwiązanie anatomiczne, spotykane u nielicznych innych ryjących gryzoni.

Kret również żyje pod ziemią i jest niemal ślepy, ale ma futro i ogromne, łopatowate przednie łapy do kopania, podczas gdy golec piaskowy jest nagi i kopie głównie siekaczami.

Golec piaskowy bywa mylony z innymi gatunkami golców z tego samego rodzaju, ale jest od nich najbardziej znany i najlepiej zbadany, głównie ze względu na wyjątkową odporność na choroby i długowieczność.

Golec piaskowy jest jedynym znanym ssakiem prowadzącym tryb życia eusocjalny, podobny do pszczół czy mrówek — w kolonii rozmnaża się tylko jedna królowa, a pozostałe zwierzęta dzielą się na robotników kopiących tunele i strażników broniących kolonii.

Komórki golca piaskowego wykazują niezwykłą odporność na nowotwory, a mechanizm tej odporności jest intensywnie badany przez naukowców szukających nowych sposobów leczenia raka u ludzi — golec praktycznie nie choruje na nowotwory mimo bardzo długiego jak na gryzonia życia.

Golec piaskowy nie odczuwa też bólu wywołanego przez niektóre substancje drażniące, które u innych ssaków, w tym u ludzi, wywołują silne pieczenie — badacze wiążą to z brakiem pewnego neuroprzekaźnika w jego skórze, co czyni go cennym modelem w badaniach nad percepcją bólu.