Świstak
Zdjęcie: No machine-readable author provided. ElC assumed (based on copyright claims). · CC BY-SA 3.0
🦊 Ssaki

Świstak

Marmota marmota

Świstak to pękaty gryzoń górski, znany w Polsce głównie z Tatr — żyje w koloniach w wysokogórskich łąkach i spędza połowę roku w głębokim, zimowym śnie. Jego przenikliwy, ostrzegawczy gwizd jest dobrze znany turystom górskim.

W pigułce

Świstak — podstawowe fakty

🏡
Gdzie mieszkaWysokogórskie łąki i skaliste zbocza (w Polsce: Tatry)
🍽️
Co jeTrawy, zioła, korzenie i pąki roślin górskich
📏
Wielkość40-60 cm długości, 3-8 kg
Ile żyje12-15 lat
Dla ciekawskich

Szybkie ciekawostki

  • Głośnym gwizdem ostrzega rodzinę przed niebezpieczeństwem.
  • Zimę przesypia w norze, nawet przez pół roku.
  • Mieszka w górach, w Polsce w Tatrach.
  • Latem objada się trawą, żeby przytyć na zimę.
Bliżej natury

Jak żyje świstak?

Świstak to duży górski gryzoń, w Polsce żyjący w Tatrach i objęty ochroną. Mieszka w rodzinnych grupach w głębokich norach wykopanych na halach.

Gdy wypatrzy orła lub inne zagrożenie, ostrzega bliskich przenikliwym gwizdem — stąd jego nazwa. Na zimę zapada w długi, głęboki sen, przesypiając najchłodniejsze miesiące.

Czy wiesz, że…?

świstak spędza w hibernacji nawet 6 miesięcy w roku, a jego serce podczas snu zimowego bije zaledwie kilka razy na minutę zamiast zwykłych stu kilkudziesięciu? To jeden z najdłuższych okresów hibernacji wśród ssaków w Europie.

Jak rozpoznać

Jak wygląda świstak?

Świstak ma krępe, ciężkie ciało, krótkie, mocne nogi i gęste, długie futro w odcieniu szarobrunatnym, gęstniejące jeszcze bardziej przed zimą. Głowa jest szeroka i spłaszczona, z małymi uszami, dobrze widoczna, gdy zwierzę wystawia ją z nory, sprawdzając otoczenie.

Przednie łapy mają długie, mocne pazury przystosowane do kopania w twardym, kamienistym gruncie hal górskich. Ogon jest stosunkowo krótki, niepuszysty, przystosowany raczej do naziemnego trybu życia niż do balansowania na drzewach.

Nie pomyl się

Świstak a podobne zwierzęta

Suseł jest wyraźnie mniejszy od świstaka i żyje niżej, na stepach i suchych murawach, a nie wysoko w górach na halach. Głos obu zwierząt bywa podobny, ale gwizd świstaka jest głośniejszy i niesie się dalej po skalistym terenie.

Świstak stepowy, zwany bobakiem, jest blisko spokrewnionym gatunkiem żyjącym na nizinnych stepach Europy Wschodniej i Azji, a nie w górach — oba gatunki różnią się głównie środowiskiem i nieco dłuższym okresem hibernacji u bobaka.

W sąsiedztwie człowieka

Świstak a ludzie

Świstak w Tatrach jest ściśle chroniony i stał się jednym z symboli tego pasma gór — jego charakterystyczny, przenikliwy gwizd, wydawany na widok orła przelatującego nad halą, jest dobrze znany turystom wędrującym po tatrzańskich szlakach.

Populacja tatrzańskich świstaków ucierpiała w przeszłości z powodu kłusownictwa oraz płoszenia przez turystów schodzących ze szlaków w rejony jego nor. Dziś obowiązujący w Tatrzańskim Parku Narodowym zakaz schodzenia ze szlaków chroni między innymi właśnie te kolonie.

Hibernacja świstaka jest jedną z najgłębszych wśród ssaków europejskich — całe rodziny zapadają w sen razem w jednej norze, ogrzewając się nawzajem, a temperatura ich ciała spada niemal do zera stopni, co pozwala oszczędzić energię przez długie miesiące zimy w wysokich górach.

Pytania i odpowiedzi

Świstak — częste pytania

Jak duży jest świstak?

Świstak ma 40–60 cm długości i waży 3–8 kg — to duży, krępy gryzoń górski.

Dla dociekliwych
Przed snem zimowym mocno tyje, żeby zgromadzić zapas tłuszczu na wiele miesięcy hibernacji.
Ile żyje świstak?

Na wolności świstak dożywa 12–15 lat.

Dla dociekliwych
To sporo jak na gryzonia — pomaga mu w tym spokojne życie w koloniach wysoko w górach.
Co je świstak?

Świstak jest roślinożerny — je trawy, zioła, korzenie i pąki roślin górskich.

Dla dociekliwych
Latem musi zjeść jak najwięcej, bo przez pół roku śpi i wtedy nic nie je.
Gdzie żyje świstak?

Świstak mieszka na wysokogórskich łąkach i skalistych zboczach. W Polsce żyje tylko w Tatrach.

AfrykaAmeryka Płn.Ameryka Płd.🌍 EuropaAzjaAustraliaAntarktyda

Spotkasz go m.in. w: górach Europy; w Polsce tylko w Tatrach.

Dla dociekliwych
Jest tam pod ścisłą ochroną. Kopie głębokie nory, w których chowa się przed chłodem i drapieżnikami.
Dlaczego świstak gwiżdże?

To wartownicy! W kolonii zawsze ktoś czuwa i gdy zauważy orła albo lisa, ostrzega resztę głośnym gwizdem.

Dla dociekliwych
Od tego przenikliwego gwizdu świstak wziął swoją nazwę. Na sygnał cała kolonia błyskawicznie chowa się w norach.
Jak długo świstak śpi zimą?

Bardzo długo — nawet 6 miesięcy! Podczas snu zimowego jego serce bije zaledwie kilka razy na minutę zamiast setek.

Dla dociekliwych
Ciało świstaka niemal całkiem zwalnia i stygnie, żeby przetrwać zimę na zgromadzonych zapasach tłuszczu.
Jak jest „świstak" po angielsku?

Świstak po angielsku to marmot (czyt. marmot).

Dla dociekliwych
Sen zimowy to hibernation, a gwizd to whistle.
Skąd wzięła się polska nazwa świstaka?

Od przenikliwego gwizdu, którym ostrzega resztę kolonii przed nadlatującym drapieżnikiem, dając rodzinie czas na schowanie się do nory.

Dla dociekliwych
Ten przenikliwy dźwięk jest na tyle charakterystyczny, że dał zwierzęciu jego polską nazwę i jest dobrze znany turystom w Tatrach.
Jak wyglądają zimowe nory świstaków?

Całe rodziny zapadają w hibernację razem w jednej norze, ogrzewając się nawzajem, a temperatura ich ciała spada niemal do zera stopni.

Dla dociekliwych
Taki wspólny sen pozwala oszczędzić więcej energii niż hibernacja pojedynczego zwierzęcia, co jest kluczowe podczas długiej zimy wysoko w górach.
Dlaczego w Tatrach obowiązuje zakaz schodzenia ze szlaków?

Między innymi po to, by chronić kolonie świstaków przed płoszeniem — zwierzęta te są wrażliwe na obecność ludzi w pobliżu ich nor na halach.

Dla dociekliwych
W przeszłości populacja tatrzańskich świstaków ucierpiała także z powodu kłusownictwa, zanim wprowadzono ścisłą ochronę gatunkową.
Poznaj też

Zobacz także gryzonie i zającokształtne

Kategoria: SsakiWróć do: Gryzonie i zającokształtne
Wszystkie: gryzonie i zającokształtne