
Świstak
Marmota marmota
Świstak to pękaty gryzoń górski, znany w Polsce głównie z Tatr — żyje w koloniach w wysokogórskich łąkach i spędza połowę roku w głębokim, zimowym śnie. Jego przenikliwy, ostrzegawczy gwizd jest dobrze znany turystom górskim.
Świstak — podstawowe fakty
Szybkie ciekawostki
- Głośnym gwizdem ostrzega rodzinę przed niebezpieczeństwem.
- Zimę przesypia w norze, nawet przez pół roku.
- Mieszka w górach, w Polsce w Tatrach.
- Latem objada się trawą, żeby przytyć na zimę.
Jak żyje świstak?
Świstak to duży górski gryzoń, w Polsce żyjący w Tatrach i objęty ochroną. Mieszka w rodzinnych grupach w głębokich norach wykopanych na halach.
Gdy wypatrzy orła lub inne zagrożenie, ostrzega bliskich przenikliwym gwizdem — stąd jego nazwa. Na zimę zapada w długi, głęboki sen, przesypiając najchłodniejsze miesiące.
świstak spędza w hibernacji nawet 6 miesięcy w roku, a jego serce podczas snu zimowego bije zaledwie kilka razy na minutę zamiast zwykłych stu kilkudziesięciu? To jeden z najdłuższych okresów hibernacji wśród ssaków w Europie.
Jak wygląda świstak?
Świstak ma krępe, ciężkie ciało, krótkie, mocne nogi i gęste, długie futro w odcieniu szarobrunatnym, gęstniejące jeszcze bardziej przed zimą. Głowa jest szeroka i spłaszczona, z małymi uszami, dobrze widoczna, gdy zwierzę wystawia ją z nory, sprawdzając otoczenie.
Przednie łapy mają długie, mocne pazury przystosowane do kopania w twardym, kamienistym gruncie hal górskich. Ogon jest stosunkowo krótki, niepuszysty, przystosowany raczej do naziemnego trybu życia niż do balansowania na drzewach.
Świstak a podobne zwierzęta
Suseł jest wyraźnie mniejszy od świstaka i żyje niżej, na stepach i suchych murawach, a nie wysoko w górach na halach. Głos obu zwierząt bywa podobny, ale gwizd świstaka jest głośniejszy i niesie się dalej po skalistym terenie.
Świstak stepowy, zwany bobakiem, jest blisko spokrewnionym gatunkiem żyjącym na nizinnych stepach Europy Wschodniej i Azji, a nie w górach — oba gatunki różnią się głównie środowiskiem i nieco dłuższym okresem hibernacji u bobaka.
Świstak a ludzie
Świstak w Tatrach jest ściśle chroniony i stał się jednym z symboli tego pasma gór — jego charakterystyczny, przenikliwy gwizd, wydawany na widok orła przelatującego nad halą, jest dobrze znany turystom wędrującym po tatrzańskich szlakach.
Populacja tatrzańskich świstaków ucierpiała w przeszłości z powodu kłusownictwa oraz płoszenia przez turystów schodzących ze szlaków w rejony jego nor. Dziś obowiązujący w Tatrzańskim Parku Narodowym zakaz schodzenia ze szlaków chroni między innymi właśnie te kolonie.
Hibernacja świstaka jest jedną z najgłębszych wśród ssaków europejskich — całe rodziny zapadają w sen razem w jednej norze, ogrzewając się nawzajem, a temperatura ich ciała spada niemal do zera stopni, co pozwala oszczędzić energię przez długie miesiące zimy w wysokich górach.
Świstak — częste pytania
Jak duży jest świstak?
Świstak ma 40–60 cm długości i waży 3–8 kg — to duży, krępy gryzoń górski.
Dla dociekliwych
Ile żyje świstak?
Na wolności świstak dożywa 12–15 lat.
Dla dociekliwych
Co je świstak?
Świstak jest roślinożerny — je trawy, zioła, korzenie i pąki roślin górskich.
Dla dociekliwych
Gdzie żyje świstak?
Świstak mieszka na wysokogórskich łąkach i skalistych zboczach. W Polsce żyje tylko w Tatrach.
Spotkasz go m.in. w: górach Europy; w Polsce tylko w Tatrach.
Dla dociekliwych
Dlaczego świstak gwiżdże?
To wartownicy! W kolonii zawsze ktoś czuwa i gdy zauważy orła albo lisa, ostrzega resztę głośnym gwizdem.
Dla dociekliwych
Jak długo świstak śpi zimą?
Bardzo długo — nawet 6 miesięcy! Podczas snu zimowego jego serce bije zaledwie kilka razy na minutę zamiast setek.
Dla dociekliwych
Jak jest „świstak" po angielsku?
Świstak po angielsku to marmot (czyt. marmot).
Dla dociekliwych
Skąd wzięła się polska nazwa świstaka?
Od przenikliwego gwizdu, którym ostrzega resztę kolonii przed nadlatującym drapieżnikiem, dając rodzinie czas na schowanie się do nory.
Dla dociekliwych
Jak wyglądają zimowe nory świstaków?
Całe rodziny zapadają w hibernację razem w jednej norze, ogrzewając się nawzajem, a temperatura ich ciała spada niemal do zera stopni.
Dla dociekliwych
Dlaczego w Tatrach obowiązuje zakaz schodzenia ze szlaków?
Między innymi po to, by chronić kolonie świstaków przed płoszeniem — zwierzęta te są wrażliwe na obecność ludzi w pobliżu ich nor na halach.
Dla dociekliwych
Zobacz także gryzonie i zającokształtne

Bóbr europejski
Bóbr potrafi ściąć zębami całe drzewo i zbudować z niego tamę?
Poznaj
Chomik
Chomik potrafi zmieścić w policzkach tyle jedzenia, że jego głowa robi się dwa razy szersza?
Poznaj
Golec piaskowy
Golec piaskowy jest jednym z nielicznych ssaków praktycznie odpornych na raka i żyje wyjątkowo długo jak na tak małe zwierzę — naw
Poznaj
Kapibara
Kapibara to największy gryzoń na świecie i wygląda jak gigantyczna świnka morska?
Poznaj