Jeżozwierz jest aktywny nocą i żywi się roślinami — korzeniami, owocami, korą i bulwami. W dzień odpoczywa w norze albo w skalnej szczelinie.

Kolce jeżozwierza to przekształcone włosy. Gdy zwierzę czuje niebezpieczeństwo, stroszy je, potrząsa nimi (niektóre grzechoczą) i cofa się na napastnika. Kolce łatwo się wbijają i odczepiają, zostając w skórze wroga.

Jeżozwierz ma krępe ciało pokryte na grzbiecie i bokach długimi, sztywnymi kolcami, będącymi przekształconymi włosami — pod spodem, na brzuchu, futro pozostaje miękkie i zwykłe. Na karku niektóre gatunki mają grzywę z dłuższych, jaśniejszych kolców, którą stroszą w chwili zagrożenia.

Ogon jest u niektórych gatunków zakończony pustymi w środku kolcami, które grzechoczą przy potrząsaniu, wydając ostrzegawczy dźwięk słyszalny z daleka, zanim jeszcze zwierzę zdąży się odwrócić tyłem do napastnika.

Jeż europejski ma kolce znacznie krótsze i cieńsze, obejmujące tylko grzbiet, a nie boki ciała, i jest wielokrotnie mniejszy od jeżozwierza — oba zwierzęta łączy jedynie podobna strategia obronna, a nie pokrewieństwo.

Kolczatka z Australii również ma kolczaste ciało, ale należy do zupełnie innej grupy ssaków składających jaja i ma długi, rurkowaty pysk, którego jeżozwierz nie ma.

Wbrew powszechnemu mitowi jeżozwierz nie potrafi wystrzeliwać kolców na odległość — to nieprawdziwe przekonanie prawdopodobnie wzięło się stąd, że luźno osadzone kolce łatwo odpadają przy gwałtownym potrząśnięciu ciałem i mogą wydawać się wystrzelone, choć w rzeczywistości po prostu odpadają blisko zwierzęcia.

Kolce jeżozwierza, raz wbite w skórę napastnika, mają na powierzchni drobne, skierowane do tyłu ząbki, przez co wnikają coraz głębiej przy każdym ruchu ofiary i są bardzo trudne do usunięcia bez pomocy — dla drapieżników bywają one przyczyną poważnych, czasem śmiertelnych infekcji.

Jeżozwierz jest w wielu krajach Afryki i Azji polowany dla mięsa oraz kolców, wykorzystywanych czasem jako ozdoby albo w tradycyjnej medycynie ludowej, choć populacje większości gatunków pozostają na razie stosunkowo liczne.