Samogłów to jedna z najcięższych ryb kostnych na świecie — dorosłe osobniki mogą ważyć nawet ponad tonę. Jego ciało jest wysokie i płaskie, prawie bez ogona, a napędzają je dwie duże płetwy: górna i dolna.

Ryba księżycowa pływa spokojnie i często wygrzewa się przy powierzchni, leżąc na boku w słońcu. Żywi się głównie galaretowatym planktonem, w tym meduzami, i mimo ogromnych rozmiarów jest zupełnie niegroźna dla ludzi.

Ryba księżycowa to jedno z najdziwniejszych zwierząt oceanu — wygląda jak wielka, pływająca głowa bez reszty ciała. Jej ciało jest bardzo wysokie, mocno spłaszczone z boków i jakby ucięte z tyłu, bez prawdziwego ogona. Zamiast niego ma szeroką, pofałdowaną krawędź.

Z góry i z dołu wyrastają dwie wielkie, wiosłowate płetwy — grzbietowa i odbytowa — którymi ryba wolno wiosłuje, kołysząc się w wodzie. Skóra jest gruba, szorstka i srebrzystoszara, często pokryta warstwą śluzu. Mały, okrągły pysk z zrośniętymi zębami przypomina dziobek i nie potrafi się domykać do końca.

Rybę księżycową trudno z czymkolwiek pomylić dzięki jej "obciętej" sylwetce. Ma kilku spokrewnionych krewniaków o podobnym kształcie, różniących się wielkością i szczegółami tylnej krawędzi ciała. Wszystkie łączy brak zwykłego ogona i wysokie, płaskie ciało.

Z daleka jej wielka płetwa grzbietowa stercząca nad powierzchnią bywa brana za płetwę rekina, co wywołuje niepotrzebny popłoch. W rzeczywistości ryba księżycowa jest zupełnie nieszkodliwa i porusza się tak wolno, że nie ma nic wspólnego z drapieżnikiem, za którego bywa brana.

Ryba księżycowa jest wielką atrakcją dla nurków i wielbicieli oceanu, bo jej dziwaczny kształt i spokojne usposobienie robią ogromne wrażenie. Często wypływa pod powierzchnię i kładzie się na boku, wystawiając ciało do słońca, co bywa okazją do niezwykłych spotkań.

Bywa pokazywana w największych publicznych akwariach świata, gdzie jej rozmiary i wygląd przyciągają tłumy. Choć w niektórych krajach jest jadana, dla wielu ludzi pozostaje przede wszystkim symbolem tego, jak niezwykłe formy potrafi przybierać ryba. Dla żeglarzy jej widok to zawsze niecodzienne wydarzenie.