Szpak
Zdjęcie: Charles J. Sharp · CC BY-SA 4.0
🐦 Ptaki

Szpak

Sturnus vulgaris

Szpak to niewielki, czarny ptak o metalicznie połyskujących piórach, znany przede wszystkim z niesamowitych, zbiorowych "tańców" w locie — ogromnych stad zmieniających kształt na niebie jak żywa, płynna chmura.

W pigułce

Szpak — podstawowe fakty

🏡
Gdzie mieszkaMiasta, parki i tereny rolnicze w całej Europie i Azji
🍽️
Co jeOwady, dżdżownice, owoce, nasiona
📏
Wielkość19-23 cm długości
Ile żyje2-3 lata na wolności
Dla ciekawskich

Szybkie ciekawostki

  • Potrafi naśladować głosy innych ptaków, a nawet dzwonek telefonu.
  • Jesienią zbiera się w ogromne chmary tańczące na niebie.
  • Z bliska jego pióra mienią się zielenią i fioletem.
  • To jeden z pierwszych zwiastunów wiosny.
Bliżej natury

Jak żyje szpak?

Szpak to pospolity ptak spotykany w całej Polsce, którego pióra z bliska mienią się metalicznym połyskiem. Chętnie zajmuje budki lęgowe i dziuple.

Słynie z naśladowania dźwięków — wplata w swój śpiew głosy innych ptaków i odgłosy z otoczenia. Jesienią szpaki łączą się w gigantyczne chmary, które faluje na niebie w zapierających dech pokazach.

Czy wiesz, że…?

ogromne stada szpaków, liczące nawet setki tysięcy ptaków, potrafią formować w locie zjawiskowe, zmieniające kształt formacje zwane muracjami? Każdy ptak reaguje na ruchy kilku najbliższych sąsiadów, a te proste reguły tworzą razem niesamowicie skoordynowany, płynny taniec całej chmary.

Jak rozpoznać

Jak wygląda szpak?

W szacie godowej szpak ma niemal jednolicie czarne, silnie połyskujące metalicznie na zielono i fioletowo upierzenie oraz jaskrawożółty dziób, podczas gdy świeże upierzenie jesienne jest gęsto nakrapiane drobnymi białymi plamkami, a sam dziób stopniowo ciemnieje na zimę.

Ta wyraźna, sezonowa zmiana wyglądu sprawia, że jesienny, białoplamisty szpak wygląda zupełnie inaczej niż wiosenny, niemal czarny ptak śpiewający donośnie z anteny lub komina o wczesnym, chłodnym poranku.

Nie pomyl się

Szpak a podobne zwierzęta

Kwiczoł ma kontrastową, szarą głowę i kasztanowy grzbiet, zupełnie inne od jednolicie ciemnego, połyskującego metalicznie upierzenia szpaka, widywanego zwykle w gigantycznych, jesiennych chmarach krążących nad polami.

Wilga ma jaskrawożółte ciało z czarnymi skrzydłami, zupełnie inne od ciemnego, metalicznie połyskującego upierzenia szpaka, ukrywającego się częściej blisko ludzkich zabudowań niż wysoko w koronach drzew.

W sąsiedztwie człowieka

Szpak a ludzie

Szpaki europejskie zostały sprowadzone do Ameryki Północnej pod koniec XIX wieku, gdy niewielka grupa miłośników twórczości Szekspira wypuściła w nowojorskim Central Parku około stu ptaków, chcąc, by na całym kontynencie żyły wszystkie gatunki ptaków choćby raz wspomniane w jego licznych dziełach — dziś ich potomkowie liczą tam setki milionów osobników i są uznawane za uciążliwy, szkodliwy gatunek inwazyjny.

Naukowcy badający efektowne murmuracje szpaków wykorzystują zsynchronizowane kamery rozstawione w wielu punktach oraz modele matematyczne zapożyczone wprost z fizyki, by dokładnie zrozumieć, jak proste reguły reagowania na kilku najbliższych sąsiadów prowadzą do tak złożonego, płynnego ruchu całej, ogromnej chmary.

Wielkie, jesienne stada szpaków potrafią w bardzo krótkim czasie wyrządzić poważne, wymierne szkody gospodarcze w sadach i winnicach, chciwie wyjadając niemal wszystkie dojrzałe owoce, dlatego rolnicy w niektórych regionach osłaniają swoje uprawy specjalnymi siatkami skutecznie chroniącymi przed żarłocznymi ptakami.

Pytania i odpowiedzi

Szpak — częste pytania

Jak duży jest szpak?

Szpak ma 19–23 cm długości.

Dla dociekliwych
Z bliska widać, że jego czarne upierzenie pięknie mieni się zielenią i fioletem, w drobne jasne kropki.
Ile żyje szpak?

Na wolności szpak dożywa 2–3 lat.

Dla dociekliwych
Szpaki przylatują do nas wczesną wiosną i są jednym z pierwszych znaków, że zima się kończy.
Co je szpak?

Szpak jest wszystkożerny — je owady, dżdżownice, owoce i nasiona.

Dla dociekliwych
Latem zjada mnóstwo owadów, a jesienią chętnie zagląda do sadów po owoce.
Gdzie żyje szpak?

Szpak mieszka w miastach, parkach i na terenach rolniczych całej Europy i Azji.

Dla dociekliwych
Chętnie zajmuje budki lęgowe, więc łatwo zaprosić go do ogrodu.
Co to są murmuracje?

To zjawiskowe, zmieniające kształt formacje, które w locie tworzą ogromne stada szpaków — czasem liczące setki tysięcy ptaków.

Dla dociekliwych
Cała chmara faluje i wiruje na niebie jak jeden organizm. Robi tak, żeby zmylić drapieżniki i trzymać się razem.
Czy szpak naśladuje dźwięki?

Tak — szpak potrafi naśladować głosy innych ptaków, a nawet dźwięki mechaniczne, jak dzwonek telefonu czy alarm.

Dla dociekliwych
Każdy szpak tworzy z zapamiętanych dźwięków własną, unikalną „piosenkę".
Jak jest „szpak" po angielsku?

Szpak po angielsku to starling (czyt. starling).

Dla dociekliwych
Stado to a flock, a murmuracja to murmuration.
Jak szpaki trafiły do Ameryki Północnej?

Pod koniec XIX wieku grupa miłośników twórczości Szekspira wypuściła w Nowym Jorku około stu ptaków, chcąc, by na kontynencie żyły wszystkie gatunki wspomniane w jego dziełach.

Dla dociekliwych
Dziś potomkowie tamtych ptaków liczą w Ameryce Północnej setki milionów osobników i są uznawane za gatunek inwazyjny.
Jak naukowcy badają murmuracje szpaków?

Wykorzystują zsynchronizowane kamery i modele matematyczne zapożyczone z fizyki, by zrozumieć, jak reguły reagowania na sąsiadów tworzą tak złożony ruch całej chmary.

Dla dociekliwych
Takie badania pomagają też zrozumieć podobne, zbiorowe zachowania innych zwierząt, na przykład ławic ryb.
Dlaczego dokładnie wielkie stada szpaków bywają problemem dla rolników?

Potrafią w krótkim czasie wyrządzić poważne szkody w sadach i winnicach, wyjadając duże ilości dojrzałych owoców.

Dla dociekliwych
Dlatego rolnicy w niektórych regionach osłaniają swoje uprawy specjalnymi siatkami chroniącymi przed ptakami.
Poznaj też

Zobacz także śpiewające

Kategoria: PtakiWróć do: Śpiewające
Wszystkie: śpiewające