Słowik syberyjski to niepozorny z wyglądu ptak, który nadrabia to wspaniałym głosem. Kryje się w gęstych krzewach, więc łatwiej go usłyszeć niż zobaczyć.

Jego dźwięczny, melodyjny śpiew rozbrzmiewa najgłośniej o świcie i o zmierzchu. Żywi się owadami, których szuka nisko w zaroślach i na ziemi.

Samiec słowika syberyjskiego ma na gardle wyraźną, rubinowoczerwoną plamę, od której wzięła się jego druga, powszechnie używana nazwa — rubinek syberyjski — podczas gdy samica ma gardło jasne, niemal białe, bez tej charakterystycznej, jaskrawej barwy.

Reszta upierzenia jest skromna, brązowawoszara, z jasną, białawą brwią nad okiem — ta ogólna niepozorność sprawia, że ptak dużo łatwiej daje się usłyszeć niż faktycznie zobaczyć wśród gęstych, cienistych zarośli.

Rudzik ma pomarańczową, a nie rubinowoczerwoną plamę na piersi, i śpiewa przez cały dzień niemal przez cały rok, w przeciwieństwie do słowika syberyjskiego, śpiewającego głównie o świcie i zmierzchu.

Gil ma znacznie masywniejszy, gruby dziób przystosowany do łuskania nasion, zupełnie inny od cienkiego, owadożernego dzioba słowika syberyjskiego, ukrywającego się nisko w gęstych, cienistych zaroślach.

Ponieważ słowik syberyjski normalnie gniazduje daleko na wschodzie, jego bardzo rzadkie pojawienie się jako zabłąkany gość w Europie Zachodniej wywołuje wśród miłośników ptaków ogromne poruszenie, a wieść o takim znalezisku szybko rozchodzi się w lokalnych społecznościach obserwatorów, ściągając czasem dziesiątki chętnych na miejsce obserwacji.

Rozróżnienie samicy słowika syberyjskiego od podobnych, blisko pokrewnych gatunków bywa bardzo trudne nawet dla doświadczonych ornitologów, bo brakuje jej charakterystycznej, rubinowej plamy na gardle widocznej wyłącznie u dorosłych samców tego gatunku.

Jako ptak wędrowny pokonujący co roku tysiące kilometrów, słowik syberyjski jest szczególnie wrażliwy na utratę miejsc odpoczynku po drodze — zniszczenie choćby jednego kluczowego przystanku na długiej trasie może poważnie utrudnić całej populacji dotarcie na odległe zimowiska.