Sikora żałobna to sikora ciepłych, kamienistych zboczy południowej Europy. Ma stonowane, szaro-brązowe pióra i ciemną czapeczkę na głowie.

Jak inne sikory jest ruchliwa i zwinna, a na trudniejsze dni chowa zapasy nasion w szczelinach. Dobrze pamięta swoje kryjówki i wraca do nich, gdy zabraknie jedzenia.

Sikora żałobna ma stonowane, szarobrązowe upierzenie bez żadnych jaskrawych barw typowych dla wielu innych sikor — to właśnie ta skromność ubarwienia dała jej polską i angielską nazwę, mocno kojarzoną z żałobą, smutkiem i powagą.

Na skrzydłach i ogonie brakuje jej charakterystycznych, białych pasków obecnych u wielu innych gatunków sikor, a czarna plama na gardle jest u niej wyraźnie mniejsza i znacznie mniej ostro odgraniczona niż u jej kolorowych, jaskrawszych krewniaczek.

Sikora modra ma jaskrawoniebieską czapeczkę i żółty brzuch, zupełnie inne od skromnych, szarobrązowych barw sikory żałobnej, pozbawionej wyraźnych, kontrastowych kolorów na całym swoim niepozornym, drobnym ciele.

Sikora lazurowa ma niemal białe upierzenie z błękitnymi akcentami, zupełnie inne od stonowanego, jednolicie szarobrązowego ubarwienia sikory żałobnej z cieplejszych regionów południowej Europy, Bałkanów i Bliskiego Wschodu.

Ze względu na skromne, mało efektowne ubarwienie sikora żałobna cieszy się dużo mniejszym zainteresowaniem obserwatorów ptaków niż jej kolorowe krewniaczki, przez co bywa rzadziej zgłaszana i wyraźnie słabiej zbadana niż inne, bardziej rzucające się w oczy gatunki sikor tego samego, kamienistego regionu Europy.

Gatunek ten jest bardzo ściśle związany z ciepłymi, suchymi, kamienistymi zboczami południowej Europy, więc zmiany klimatu i rozkładu opadów mogą w przyszłości wyraźnie wpłynąć na zasięg występowania tej niewielkiej sikory w trudny dziś do przewidzenia sposób.

Naukowcy badający pamięć przestrzenną ptaków chowających zapasy chętnie wykorzystują sikorę żałobną jako jeden z gatunków modelowych, bo jej zdolność do odnajdywania setek ukrytych wcześniej nasion jest wyjątkowo dobrze udokumentowana w wieloletniej literaturze naukowej poświęconej temu tematowi.