Dorosły hoacyn ma sterczący czub z piór i niebieskawą, nagą twarz. Żywi się głównie liśćmi, które trawi w niezwykły sposób — fermentują one w jego powiększonym wolu, podobnie jak pokarm w żołądku krowy. Dlatego hoacyn wydziela specyficzny zapach.

Największą osobliwością są jednak pisklęta. Mają one na zgięciach skrzydeł małe pazurki, dzięki którym wspinają się po gałęziach wokół gniazda. W razie zagrożenia potrafią nawet zeskoczyć do wody, popływać, a potem wdrapać się z powrotem. Gdy dorosną, pazurki znikają.

Hoacyn ma brązowe upierzenie grzbietu z jasnymi, kremowymi plamami oraz rdzawoczerwony spód ciała, a na czubku głowy sterczy mu charakterystyczny, kolczasty czub z długich, cienkich piór widoczny z daleka. Skrzydła są szerokie i zaokrąglone, dostosowane do krótkich, niezgrabnych lotów między gałęziami.

Twarz hoacyna jest naga i niebieskawa, całkowicie pozbawiona piór, a jego czerwonawe oczy wyraźnie kontrastują z resztą, znacznie ciemniejszego upierzenia głowy, szyi i całej piersi ptaka.

Kura domowa ma upierzoną, czerwoną głowę z grzebieniem i żywi się ziarnem oraz jest udomowiona na całym świecie, zupełnie inaczej niż naga, niebieskawa twarz i liściożerna dieta dzikiego hoacyna z lasów Ameryki Południowej.

Bażant ma znacznie dłuższy, wąski ogon i jednolite upierzenie bez czuba oraz żyje w Europie, zupełnie inny od krótszego ogona i charakterystycznego, kolczastego czuba hoacyna.

Trawienie liści u hoacyna odbywa się w silnie powiększonym wolu, w którym pokarm fermentuje przy udziale bakterii, podobnie jak w żołądku krowy — to unikalny, niezwykły system wśród wszystkich ptaków świata, nieznany u żadnego innego, opisanego dotąd gatunku.

Ze względu na swoją wyjątkową, niepowtarzalną biologię hoacyn jest jedynym żyjącym dziś przedstawicielem całej swojej rodziny, a naukowcy od dawna spierają się, z jaką inną grupą ptaków jest on właściwie najbliżej spokrewniony. Analizy genetyczne wciąż nie dały w tej sprawie jednoznacznej, ostatecznej odpowiedzi.

Z powodu silnego, nieprzyjemnego zapachu wydzielanego podczas fermentacji pokarmu w wolu hoacyn bywa w niektórych regionach Ameryki Południowej nazywany potocznie „śmierdzącym ptakiem”, choć samo mięso rzadko jest pozyskiwane właśnie z tego powodu. Zapach ten skutecznie chroni go też przed wieloma potencjalnymi, głodnymi drapieżnikami czyhającymi w gęstym lesie.