Dzierzba to niewielki ptak łąk i zarośli, który zachowuje się jak mały drapieżnik. Poluje na duże owady, jaszczurki i drobne gryzonie, wypatrując ich z widocznego miejsca.

Ma niezwykły zwyczaj — zdobycz nadziewa na ciernie i kolce krzewów, tworząc spiżarnię na trudniejsze dni. Dzięki temu zapasy nie uciekną, a dzierzba wraca do nich, gdy zgłodnieje.

Samiec dzierzby ma popielatoszarą głowę, rdzawy grzbiet i czarną maskę wokół oczu, natomiast samica jest znacznie skromniej ubarwiona, w odcieniach brązu, z delikatnie łuskowanym wzorem widocznym na całej piersi.

Dziób dzierzby jest krótki, mocny i lekko haczykowaty na końcu, podobny do dzioba prawdziwych ptaków drapieżnych, mimo że sama dzierzba należy do znacznie mniejszych, drobniejszych ptaków wróblowatych.

Dzięcioł zielony jest znacznie większy i ma jaskrawozielone upierzenie oraz żeruje głównie na trawnikach w poszukiwaniu mrówek, zupełnie inny od niewielkiej, szarawej dzierzby czatującej z gałęzi niskiego krzewu.

Srokosz jest wyraźnie większy i ma jaśniejsze, bardziej białawe upierzenie oraz dłuższy ogon i inny głos, zupełnie inne od niewielkich rozmiarów i rdzawego grzbietu mniejszej, opisywanej tu dzierzby.

Mimo niewielkich rozmiarów dzierzba jest ptakiem wędrownym pokonującym ogromne odległości — na zimę odlatuje aż do południowej i wschodniej Afryki, by wiosną ponownie wrócić na swoje dawne, europejskie tereny lęgowe. Trasa tej dalekiej wędrówki prowadzi zwykle przez Bliski Wschód, omijając rozległe, trudne do przelotu obszary Sahary.

Populacja dzierzby w wielu regionach Europy systematycznie maleje wraz z wycinaniem żywopłotów i kolczastych zarośli na terenach rolniczych, ponieważ ptak ten potrzebuje takich krzewów zarówno do gniazdowania, jak i do magazynowania złapanej zdobyczy. Zachowanie miedz i żywopłotów w krajobrazie rolniczym uznawane jest dziś za kluczowy element jej skutecznej ochrony.

Ze względu na drapieżny tryb życia i zwyczaj nadziewania ofiar na ciernie dzierzba od dawna fascynuje przyrodników jako jeden z nielicznych małych ptaków wróblowatych zachowujących się jak prawdziwy, niewielki drapieżnik. Takie zachowanie wyewoluowało niezależnie u kilku spokrewnionych gatunków z całej rodziny dzierzbowatych, mimo braku bliskiego pokrewieństwa z prawdziwymi ptakami drapieżnymi.