Ptasznik ma potężne, owłosione ciało i długie nogi, a niektóre gatunki rozkładają je na szerokość dłoni albo i więcej. Poluje z zasadzki: czatuje przy swojej norce albo kryjówce, a gdy zdobycz podejdzie zbyt blisko, błyskawicznie ją chwyta.

W obronie ptasznik potrafi strząsać z odwłoka drobne, swędzące włoski, które drażnią oczy i skórę napastnika. Jego jad służy głównie do obezwładniania owadów i dla człowieka zwykle jest mało groźny — bardziej nieprzyjemne bywają właśnie te swędzące włoski. Ptaszniki żyją w ciepłych rejonach świata, często w norkach w ziemi.

Ptaszniki poznaje się po masywnej, przysadzistej budowie i po gęstym owłosieniu pokrywającym całe ciało oraz odnóża. Przed pierwszą parą nóg sterczy jeszcze para głaszczków, które u dużych okazów wyglądają jak dodatkowe, krótsze odnóża — stąd wrażenie, że pająk ma ich pięć par.

Najważniejsza cecha jest jednak schowana pod spodem. Szczękoczułki ptasznika poruszają się w dół i do góry, równolegle do siebie, więc pająk uderza nimi z góry, jak kilofem. Większość pozostałych pająków ma szczękoczułki zwrócone do siebie i chwyta zdobycz jak szczypcami.

Największe zamieszanie robi słowo tarantula. Pierwotnie oznaczało ono południowowłoskiego pająka z okolic miasta Taranto — dużego, biegającego po ziemi pająka wilczego, któremu przypisywano wywoływanie choroby leczonej szaleńczym tańcem. Stąd wzięła się nazwa tarantela.

Kiedy Europejczycy zobaczyli w Ameryce ogromne, kudłate pająki, przenieśli na nie znaną już nazwę. Dziś w angielszczyźnie tarantula oznacza właśnie ptaszniki, a włoski pierwowzór nazywa się inaczej. Dlatego ta sama nazwa w różnych tekstach dotyczy dwóch zupełnie niespokrewnionych zwierząt.

Wbrew nazwie ptaki są w jadłospisie ptaszników rzadkością — podstawą są owady, a nazwa utrwaliła się przez jedną dawną rycinę przedstawiającą pająka nad kolibrem. Nie są też dla człowieka śmiertelnie groźne: nie ma potwierdzonych przypadków śmierci dorosłego człowieka po ukąszeniu ptasznika, a same ukąszenia zdarzają się rzadko i wyłącznie w obronie.

Realnym problemem przy kontakcie z ptasznikami są drażniące włoski z odwłoka, które gatunki amerykańskie strząsają w stronę napastnika. Powodują świąd skóry, a wtarte do oka wymagają pomocy lekarskiej. Z tego powodu doświadczeni opiekunowie w ogóle nie biorą ptaszników do rąk.