Osa papierowa

Gniazdo osy papierowej jest odsłonięte i parasolowate — widać w nim wyraźnie sześciokątne komórki, w których rosną larwy. Osy budują je z „papieru” własnej roboty, zawieszając pod gałęziami, dachami czy okapami. To jedne z najbardziej rozpoznawalnych gniazd wśród owadów.

Osy papierowe żyją w niewielkich rodzinach i są mniej napastliwe od wielu innych os. Polują na inne owady, którymi karmią larwy, więc pomagają ograniczać liczbę szkodników w ogrodzie. Żądlą głównie wtedy, gdy bronią gniazda, dlatego najlepiej po prostu ich nie niepokoić.

W przeciwieństwie do pszczoły miodnej, która po użądleniu traci żądło i ginie, osa papierowa ma gładkie, niezadziorowate żądło i potrafi użyć go wielokrotnie pod rząd, jeśli poczuje się mocno zagrożona lub jej gniazdo zostanie poważnie naruszone.

Kolonię osy papierowej zakłada zwykle jedna lub kilka zapłodnionych samic, które wspólnie budują pierwsze komórki gniazda, a między sobą ustalają hierarchię dominacji poprzez drobne starcia i sygnały postawy ciała, zanim jedna z nich stanie się główną, składającą jaja królową.

W przeciwieństwie do rodziny pszczoły miodnej, która przetrwa całą zimę w ulu, kolonia osy papierowej co roku obumiera z nadejściem jesieni i mrozów, a przy życiu pozostają jedynie młode, zapłodnione samice, które chowają się w ukryciu, by wiosną założyć zupełnie nowe gniazdo.

Osa papierowa poluje głównie na gąsienice motyli i innych miękkich larw owadów, które po unieszkodliwieniu żądłem przeżuwa na drobną masę i zanosi do gniazda jako pokarm dla własnych, wciąż rozwijających się larw.

Ze względu na skuteczne polowanie na gąsienice i inne szkodniki roślin uprawnych osa papierowa bywa dziś celowo tolerowana lub wręcz zachęcana do zakładania gniazd w pobliżu ogrodów i sadów jako naturalny, bezpłatny sprzymierzeniec w ograniczaniu szkodników.

Gniazda osy papierowej, choć budzą u wielu osób niepokój ze względu na widoczne, odsłonięte komórki, są w rzeczywistości znacznie mniej agresywnie bronione niż zamknięte gniazda niektórych innych, bardziej napastliwych gatunków os społecznych.

Naukowcy badający zachowania społeczne owadów uznają osę papierową za cenny model do badania hierarchii dominacji, ponieważ w przeciwieństwie do wielu innych owadów społecznych jej struktura społeczna nie jest sztywno ustalona od urodzenia, lecz kształtuje się w drodze rywalizacji.