Waran z Komodo to potężny drapieżnik. Ma masywne ciało, silne nogi i ostre zęby, a jego ślina zawiera jad, który osłabia zaatakowaną ofiarę. Poluje na duże zwierzęta, takie jak dziki i jelenie, a bywa też padlinożercą.

Waran wyczuwa zapach z dużej odległości, wysuwając rozdwojony język — tak jak wiele innych jaszczurek i węży. Dzięki temu potrafi wytropić zdobycz albo padlinę oddaloną nawet o kilka kilometrów. Mimo ogromnych rozmiarów potrafi też szybko biec na krótkim dystansie.

Skóra warana z Komodo jest pokryta drobnymi, kostnymi płytkami zwanymi osteodermami, które działają niczym naturalny pancerz, wzmacniając odporność jaszczurki na ukąszenia i drapania podczas walk z inną zdobyczą lub rywalami. Taki pancerz chroni go dodatkowo podczas gwałtownych starć z innymi dużymi waranami.

Ogromne, umięśnione łapy zakończone są długimi, zakrzywionymi pazurami, którymi waran z Komodo potrafi rozrywać skórę i mięso nawet dużych zwierząt, a przy okazji kopać nory w miękkiej ziemi. Takie nory służą mu też jako schronienie przed upałem w najgorętszych porach dnia i nocleg.

Tuatara jest znacznie mniejszym, powolnym gadem żywiącym się głównie owadami, podczas gdy waran z Komodo należy do największych i najgroźniejszych drapieżników wśród wszystkich współcześnie żyjących jaszczurek na całym świecie.

Inne, mniejsze gatunki waranów rzadko polują na tak duże zwierzęta jak dziki czy jelenie, podczas gdy potężny waran z Komodo jest w stanie obalić i upolować ofiarę wielokrotnie cięższą od siebie samego. Taka siła i determinacja wyróżniają go spośród wszystkich innych gatunków waranów świata.

Waran z Komodo występuje dziś wyłącznie na kilku niewielkich, indonezyjskich wyspach, w tym na samej wyspie Komodo, co czyni jego naturalny zasięg wyjątkowo ograniczonym w porównaniu z innymi dużymi drapieżnikami lądowymi całego świata.

Naukowcy udokumentowali u samic warana z Komodo zdolność do partenogenezy, czyli składania zapłodnionych jaj bez udziału samca — niezwykłe zjawisko, które pozwala gatunkowi przetrwać nawet przy bardzo niskiej liczebności lokalnej populacji.

Park Narodowy Komodo, utworzony w celu ochrony tego gatunku, od dziesięcioleci przyciąga turystów z całego świata pragnących na własne oczy zobaczyć największą żyjącą dziś jaszczurkę planety w jej naturalnym, indonezyjskim środowisku wyspiarskim.