Bazyliszek to zwinna jaszczurka lasów Ameryki Środkowej, słynąca z niezwykłej sztuczki. Zaskoczony potrafi stanąć na tylnych łapach i przebiec kilka metrów po samej powierzchni wody.

Pomagają mu w tym szerokie stopy i ogromna szybkość, dzięki którym nie zdąży się zapaść pod wodę. Za tę umiejętność zyskał przydomek jaszczurki Jezusa; poza tym świetnie pływa i wspina się na drzewa.

U kilku gatunków bazyliszków samce mają na głowie i grzbiecie wysoki, przypominający żagiel grzebień, który wyraźnie odróżnia je od skromniej ubarwionych i pozbawionych ozdób samic tego samego gatunku. Grzebień ten powiększa się z wiekiem i osiąga najbardziej okazałą formę u dojrzałych samców.

Tylne łapy bazyliszka zakończone są długimi palcami z rozkładanymi w wodzie fałdami skóry, które w ułamku sekundy zwiększają powierzchnię stopy i umożliwiają bieg po powierzchni wody. Przednie łapy są znacznie krótsze i służą głównie do wspinaczki oraz przytrzymywania zdobyczy.

W obrębie rodzaju bazyliszków wyróżnia się kilka gatunków, różniących się głównie ubarwieniem oraz kształtem grzebienia u samców, choć wszystkie łączy ta sama, niezwykła umiejętność biegania po wodzie. Niektóre gatunki są przy tym znacznie jaskrawiej ubarwione niż inne, zwłaszcza w okresie godowym.

Smok latający ucieka przed zagrożeniem, szybując między drzewami, podczas gdy bazyliszek w podobnej sytuacji woli błyskawicznie przebiec po powierzchni najbliższej rzeki lub stawu. Oba gatunki wykształciły więc zupełnie inne, lecz równie skuteczne sposoby błyskawicznej ucieczki przed drapieżnikiem.

Niezwykły sposób poruszania się bazyliszka po wodzie od lat inspiruje inżynierów i naukowców badających fizykę napięcia powierzchniowego, co znalazło zastosowanie w projektowaniu robotów potrafiących poruszać się po wodzie. Takie badania łączą dziś biologię z inżynierią mechaniczną w zaskakująco praktyczny sposób.

W kulturze popularnej Ameryki Środkowej bazyliszek od dawna funkcjonuje jako symbol zwinności i sprytu, a jego wizerunek pojawia się w lokalnych opowieściach, na pamiątkach oraz w materiałach turystycznych. Wiele lokalnych społeczności traktuje go z sympatią, mimo jego nieco groźnie brzmiącej nazwy.

W terrarystyce bazyliszek ceniony jest za efektowny wygląd i ciekawe zachowanie, choć bywa dość płochliwy i wymaga przestronnego terrarium z dużym zbiornikiem wodnym do swobodnego pływania. Niedoświadczeni hodowcy często nie doceniają, ile miejsca potrzebuje ta ruchliwa, energiczna jaszczurka.