Strona główna › Ortografia › Dyktanda dla klasy 4 — piętnaście tekstów do czytania i wydruku
Dyktanda dla klasy 4 — piętnaście tekstów do czytania i wydruku
W klasie czwartej dochodzi zasada, której wcześniej nie było: pisownia „nie” z różnymi częściami mowy. To ona jest głównym powodem, dla którego rodzice szukają dyktand właśnie na ten poziom — i dlatego pięć z piętnastu tekstów na tej stronie ćwiczy wyłącznie ją.
1Co nowego w klasie 4
Jeśli nie masz teraz czasu dyktować — włącz dyktando dla klasy 4 w Ortusiu. Aplikacja przeczyta tekst i pokaże regułę przy każdym błędzie.
Trudne litery — ó, rz, ch — dziecko zna już z klasy trzeciej i tutaj głównie je utrwala, ale w dłuższych wyrazach. Prawdziwą nowością są dwie rzeczy: pisownia „nie” oraz wielka litera w nazwach geograficznych i tytułach.
Reguła „nie” w skrócie: z czasownikiem osobno (nie wiem, nie ma), z rzeczownikiem, przymiotnikiem i przysłówkiem odprzymiotnikowym razem (niepokój, niedobry, niedobrze). Pełne omówienie z tabelą jest na stronie „nie” razem czy osobno.
Jak czytać kolory pod dyktandami
nie — czerwone to miejsca, o które chodzi w danym dyktandzie.
r — zielone to litery, które słychać po wymianie. One są dowodem.
pszczoły — fioletowe to wyjątki od reguły.
Kolory są tylko w omówieniu pod tekstem. Same dyktanda są czystym tekstem do przeczytania na głos.
Teksty dla klasy czwartej są dłuższe niż wcześniej — sześć, osiem zdań. Dziecko pisze już płynniej, więc dłuższy tekst przestaje męczyć, a zaczyna sprawdzać uwagę.
2Dyktanda z pisownią „nie”
Najważniejsza grupa na tej stronie. Teksty celowo mieszają wszystkie cztery przypadki, żeby dziecko musiało za każdym razem rozpoznać część mowy.
Dyktando 1. Niepogoda
Od rana panowała niepogoda. Deszcz nie przestawał padać nawet na chwilę. Marek nie chciał wychodzić z domu, więc usiadł przy oknie z książką. Mama powiedziała, że to niezły pomysł na taki dzień. Po południu niebo się przejaśniło i chłopiec wybiegł na podwórko.
Pułapki: niepogoda i niezły razem, bo rzeczownik i przymiotnik. nie przestawał i nie chciał osobno, bo czasowniki.
Dyktando 2. Niespodzianka
Babcia przygotowała dla wnuków niespodziankę. Nie zdradziła, co to będzie. Dzieci nie mogły usiedzieć na miejscu z ciekawości. Kiedy weszły do kuchni, na stole stał ogromny tort. Niecierpliwie czekały, aż babcia go pokroi.
Pułapki: niespodzianka i niecierpliwie razem — rzeczownik oraz przysłówek od przymiotnika „cierpliwy”. nie zdradziła i nie mogły osobno.
Dyktando 3. Nieporządek
W pokoju panował straszny nieporządek. Ubrania leżały na krześle, a książki na podłodze. Tomek nie zauważył, kiedy zrobiło się tak niechlujnie. Postanowił posprzątać, zanim wrócą rodzice. Po godzinie pokój wyglądał zupełnie inaczej.
Pułapki: nieporządek i niechlujnie razem. nie zauważył osobno. Zwróć uwagę na „krześle” — rz po spółgłosce k.
Dyktando 4. Nie lepszy, tylko inny
Kuba uważał, że jego rysunek jest niedobry. Kolega powiedział mu, że nie jest gorszy od pozostałych, tylko inny. Nauczycielka dodała, że w sztuce nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Chłopiec poczuł się pewniej i dokończył pracę. Na wystawie jego obraz oglądano najdłużej.
Pułapki: niedobry razem, bo stopień równy. nie gorszy osobno, bo stopień wyższy. To najtrudniejsza para w całej zasadzie.
Dyktando 5. Niedziela na wsi
W niedzielę pojechaliśmy do dziadków na wieś. Droga nie była długa, ale bardzo kręta. Babcia czekała z obiadem, którego zapach czuliśmy już przy furtce. Po jedzeniu poszliśmy nad staw, gdzie niespiesznie pływały kaczki. Wróciliśmy dopiero wtedy, gdy zrobiło się chłodno.
Pułapki: niespiesznie razem — przysłówek od przymiotnika. nie była osobno. Uwaga: „niedziela” to jeden wyraz, nie „nie” z rzeczownikiem.
3Dyktanda z rz i ż
W klasie czwartej wraca pełen zakres: rz po spółgłoskach, rz wymienne na r oraz ż wymienne na g, ż i z.
Dyktando 6. Na dworcu
Na dworcu było tłoczno już od rana. Podróżni czekali na pociąg do Krakowa. Starszy mężczyzna trzymał w ręku ciężką walizkę. Konduktor sprawdzał bilety i uprzejmie wskazywał drogę do wagonu. Kiedy pociąg ruszył, za oknem przesuwały się drzewa i pola.
Pułapki: ciężką i mężczyzna przez ż. Wyraz „dworcu” pochodzi od „dworzec”, a ten od „dworu” — dlatego w formie podstawowej jest rz. Uwaga na „podróżni” — tam rz nie ma, tylko samo r i ó.
Dyktando 7. Książka i księga
W bibliotece pachniało starym papierem. Na najwyższej półce leżała ogromna księga w skórzanej oprawie. Ola wzięła z regału zwykłą książkę o przygodach podróżnika. Usiadła przy oknie i czytała do wieczora. Bibliotekarka uśmiechnęła się, widząc jej zaczytaną minę.
Pułapki: książka (bo księga) — to najlepszy przykład wymiany ż na g. Skórzanej i podróżnika przez ó.
Dyktando 8. Burza nad jeziorem
Nad jeziorem zebrały się ciemne chmury. Wiatr targał gałęziami wierzb rosnących przy brzegu. Po chwili spadł rzęsisty deszcz i wszyscy schowali się pod zadaszeniem. Grzmot rozległ się tak blisko, że młodsze dzieci zatkały uszy. Burza minęła równie szybko, jak przyszła.
Pułapki: wierzb, brzegu, grzmot — rz po spółgłosce. Burza i rzęsisty mają rz niewymienne.
Dyktando 9. Lekarz i malarz
Pan Nowak przez całe życie pracował jako lekarz. Jego brat wybrał zupełnie inną drogę i został malarzem. Obaj mieszkali w tym samym mieście, przy ulicy Ogrodowej. W soboty spotykali się w kawiarni na rynku. Rozmawiali wtedy o wszystkim oprócz pracy.
Pułapki: lekarz (bo lekarski), malarzem (bo malarski). Wszystkie nazwy zawodów na -arz sprawdza się tak samo.
4Dyktanda z wielką literą
Druga nowość klasy czwartej: nazwy geograficzne, tytuły i przymiotniki od nazw własnych.
Dyktando 10. Wakacje nad Bałtykiem
W lipcu pojechaliśmy nad Bałtyk. Mieszkaliśmy w małym domku niedaleko Gdańska. Codziennie chodziliśmy na plażę, gdzie wiał chłodny wiatr od morza. Tata opowiadał nam o polskich rybakach i ich łodziach. W drodze powrotnej zatrzymaliśmy się w Toruniu.
Pułapki: Bałtyk, Gdańska, Toruniu wielką literą — nazwy własne. polskich i lipcu małą — przymiotnik i nazwa miesiąca.
Dyktando 11. Lekcja o Wiśle
Na lekcji przyrody rozmawialiśmy o Wiśle. Nauczycielka pokazała mapę i wskazała, gdzie rzeka ma źródło. Dowiedzieliśmy się, że przepływa przez Kraków, Warszawę i Toruń. Potem czytaliśmy fragment książki o wiślanych flisakach. W poniedziałek mamy napisać o tym krótkie wypracowanie.
Pułapki: Wiśle, Kraków, Warszawę wielką literą. wiślanych i poniedziałek małą — przymiotnik od nazwy i dzień tygodnia.
5Dyktanda ze wszystkimi zasadami
Cztery teksty najbliższe temu, co dziecko dostaje na sprawdzianie: żadna zasada nie jest zapowiedziana, wszystkie wymieszane.
Dyktando 12. Szkolna wycieczka
W czerwcu nasza klasa pojechała na wycieczkę w Tatry. Wyruszyliśmy wcześnie rano, kiedy było jeszcze chłodno. Górska ścieżka prowadziła przez las, a potem wśród skał. Na szczycie zrobiliśmy zdjęcie i zjedliśmy kanapki. Zejście okazało się trudniejsze niż wejście, ale nikt nie narzekał.
Pułapki: Tatry wielką, czerwcu małą. Górska (bo gora), przez — rz po spółgłosce. nie narzekał osobno. Uwaga na „trudniejsze” — mimo podobnego brzmienia nie ma tam rz.
Dyktando 13. Niezwykłe znalezisko
Podczas kopania w ogrodzie dziadek znalazł niezwykły przedmiot. Był to stary, zardzewiały klucz o dziwnym kształcie. Nikt nie wiedział, do jakich drzwi mógł pasować. Babcia przypomniała sobie, że dawniej stała tu drewniana szopa. Klucz trafił na półkę w kuchni jako pamiątka.
Pułapki: niezwykły razem, nie wiedział osobno. kształcie to wyjątek od reguły „rz po spółgłoskach”. Mógł przez ó.
Dyktando 14. Jesienny poranek
Wrześniowy poranek był chłodny i mglisty. Na trawie leżała gruba warstwa rosy. Chłopiec włożył ciepłą kurtkę i ruszył w stronę przystanku. Po drodze minął sad, w którym dojrzewały jabłka i gruszki. Autobus przyjechał punktualnie, więc nie musiał długo czekać.
Pułapki: Wrześniowy — rz po spółgłosce w. Dojrzewały i przystanku też. Uwaga na „gruszki” — tam rz nie ma, choć brzmi podobnie. nie musiał osobno.
Dyktando 15. Wieczór z książką
Za oknem zrobiło się już ciemno. Ola otuliła się kocem i sięgnęła po książkę, którą dostała od cioci. Opowiadała ona o podróży przez ogromną, nieznaną krainę. Dziewczynka czytała tak długo, że nie zauważyła, kiedy zasnęła. Rano znalazła książkę leżącą obok poduszki.
Pułapki: nieznaną razem, nie zauważyła osobno. Książkę (bo księga). W wyrazie „podróży” jest samo r i ó — łatwo pomyłkowo dopisać tam rz.
6Jak ćwiczyć z Ortusiem
W klasie czwartej sensowna kolejność jest inna niż wcześniej, bo dochodzi zasada nieoparta na literach, tylko na częściach mowy.
Zacznij od trybu pisowni „nie”, w którym aplikacja pokazuje całe zdania i przy każdej odpowiedzi mówi, która część mowy zadecydowała. To jedyny sposób, żeby dziecko przestało zgadywać — reguły nie da się sprawdzić wymianą ani położeniem litery.
Gdy „nie” przestaje sprawiać kłopot, przejdź do dyktanda dla klasy 4. Tam zasada wraca wymieszana z rz, ó i wielką literą, czyli dokładnie tak, jak na szkolnym sprawdzianie.
Wejście od razu: dyktanda dla klasy 4, ćwiczenia z pisowni „nie” albo test ortograficzny z oceną.
7Przykłady krok po kroku
Trzy miejsca z powyższych dyktand, przy których czwartoklasiści mylą się najczęściej.
Przykład 1 „Niedobry” razem, „nie gorszy” osobno
Wyjaśnij pisownię obu wyrażeń z czwartego dyktanda.
- W obu przypadkach za „nie” stoi przymiotnik, więc pierwsza reguła podpowiada pisownię łączną.
- Sprawdzamy stopień. „Dobry” to stopień równy, więc zostaje razem: niedobry.
- „Gorszy” to stopień wyższy od „zły”. W stopniu wyższym i najwyższym piszemy osobno: nie gorszy.
Odpowiedź: niedobry (stopień równy) · nie gorszy (stopień wyższy)
Sygnałem jest sama forma wyrazu. Jeśli da się powiedzieć „bardziej” albo dopisać „naj-”, mamy stopniowanie i pisownię rozdzielną.
Przykład 2 Dlaczego „dworzec” piszemy przez rz
Uzasadnij pisownię wyrazu dworzec z szóstego dyktanda.
- Sprawdzamy położenie: przed trudnym miejscem stoi o, czyli samogłoska. Reguła o dziewięciu spółgłoskach nie działa.
- Przechodzimy do wymiany. Szukamy wyrazu pokrewnego: dworzec — dworu, dwór.
- W wyrazie „dworu” w tym samym miejscu słychać r, więc piszemy rz.
Odpowiedź: dworzec — bo dworu
Ta sama wymiana działa w wyrażeniu „na dworze” — również od wyrazu dwór.
Przykład 3 Wisła wielką literą, wiślany małą
Wyjaśnij pisownię obu wyrazów z jedenastego dyktanda.
- „Wisła” wskazuje jedną konkretną rzekę, więc jest nazwą własną i idzie wielką literą.
- „Wiślany” to przymiotnik utworzony od tej nazwy — odpowiada na pytanie „jaki?”.
- Przymiotniki od nazw własnych piszemy małą literą, niezależnie od tego, jak zapisuje się sama nazwa.
Odpowiedź: Wisła (nazwa własna) · wiślany (przymiotnik)
Ta sama para wraca przy Krakowie i krakowskim, Polsce i polskim, Tatrach i tatrzańskim.
8Najczęstsze błędy
Trzy błędy, które w klasie czwartej biorą się z nowej zasady, a nie z braku wprawy.
Pisanie „nie” zawsze osobno
Skąd się bierze: W klasach młodszych dziecko spotykało „nie” prawie wyłącznie przy czasownikach — nie wiem, nie ma, nie chcę — i zapamiętało regułę w skrócie. W klasie czwartej ten skrót zaczyna szkodzić, bo powstaje „nie pokój”, „nie dobry”, „nie prawda”.
Jak zrobić dobrze: Ucz reguły od razu w dwóch połowach: z czasownikiem osobno, z rzeczownikiem i przymiotnikiem razem. Dwie połowy poznane naraz nie pozwalają jednej wyprzeć drugiej.
Pisanie przymiotnika od nazwy własnej wielką literą
Skąd się bierze: Dziecko wie, że „Kraków” i „Wisła” piszemy wielką literą, i przenosi to na wszystko, co od nich pochodzi. Powstaje „Krakowski Rynek” i „Wiślani flisacy”. Rozumowanie jest logiczne, tylko reguła działa odwrotnie.
Jak zrobić dobrze: Ćwicz w parach: Wisła i wiślany, Kraków i krakowski, Polska i polski. Wypowiedzenie pary na głos pokazuje, że drugi wyraz odpowiada na inne pytanie.
Traktowanie dyktanda klasy 4 jak dłuższej wersji klasy 3
Skąd się bierze: Rodzic widzi znajome trudne litery i wybiera po prostu dłuższy tekst. Tymczasem nowością nie jest długość, tylko pisownia „nie” i rozszerzona wielka litera — a te dwie rzeczy wymagają zupełnie innego ćwiczenia niż ó czy rz.
Jak zrobić dobrze: Zanim wejdziesz w dłuższe teksty, przerób osobno samą zasadę „nie” na krótkich zdaniach. Dopiero potem wracaj do dyktand mieszanych.
Ortuś przeczyta dyktando za Ciebie
Aplikacja dyktuje zdanie, sprawdza zapis i przy każdym błędzie mówi, która część mowy zadecydowała o pisowni „nie”. Zestaw dla klasy czwartej.
Posłuchaj dyktanda i sprawdź się9Pytania i odpowiedzi
Jakie zasady ortograficzne obowiązują w klasie 4?
Nowością jest pisownia „nie” z różnymi częściami mowy oraz wielka litera w nazwach geograficznych, tytułach i przymiotnikach od nazw własnych. Poza tym utrwala się materiał z klasy trzeciej: ó wymienne i niewymienne, rz po spółgłoskach oraz wymienne, ż, ch i h.
Jak oceniać dyktanda w klasie 4?
W klasie czwartej pojawiają się już oceny cyfrowe, ale progi ustala nauczyciel. Orientacyjnie: tekst bez błędów lub z jednym to wynik bardzo dobry, dwa–trzy błędy oznaczają opanowany materiał wymagający powtórki, a pięć i więcej — że trzeba wrócić do samej reguły, zwykle do pisowni „nie”.
Ile błędów w dyktandzie to normalny wynik dla czwartoklasisty?
Przy tekście na pięćdziesiąt–siedemdziesiąt wyrazów typowy wynik to od dwóch do czterech błędów, przy czym w pierwszym semestrze większość dotyczy pisowni „nie”. Warto patrzeć na rodzaj błędu, nie na liczbę — cztery pomyłki w jednej zasadzie znaczą coś innego niż cztery rozrzucone.
Co to jest konkurs „Mistrz ortografii”?
To popularna nazwa szkolnych i międzyszkolnych konkursów ortograficznych organizowanych w klasach czwartych i starszych. Zwykle polegają na napisaniu trudniejszego dyktanda obejmującego wszystkie poznane zasady. Do przygotowania dobrze nadają się teksty mieszane z ostatniej sekcji tej strony.
Jak przygotować dziecko do dyktanda z pisowni „nie”?
Najskuteczniej przez ćwiczenie rozpoznawania części mowy, a nie zapamiętywanie zapisów. Przy każdym wyrażeniu dziecko powinno powiedzieć na głos, co stoi za „nie”: czasownik, rzeczownik czy przymiotnik. Samo podanie poprawnej formy bez uzasadnienia nie buduje nawyku.
Czy dyktanda z tej strony można wydrukować?
Tak, każdy tekst jest osobnym akapitem, więc wystarczy zaznaczyć wybrane dyktando i wydrukować samo zaznaczenie. Jeśli potrzebna jest wersja z lukami do uzupełnienia, wygodniej wygenerować ją w aplikacji, która od razu sprawdza wynik i pokazuje regułę przy każdym błędzie.
Czytaj dalej
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-08-10. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.