Strona główna › Ortografia › Dyktanda z ch i h — osiem tekstów do druku
Dyktanda z ch i h — osiem tekstów do druku
Ch i h brzmią dziś identycznie, więc przy tej parze dyktando sprawdza wyłącznie znajomość reguł — słuch nie pomaga w niczym. Osiem tekstów niżej jest ułożonych od reguł najpewniejszych, które nie mają wyjątków, po wyrazy, których trzeba się nauczyć na pamięć.
1Dlaczego ta para wymaga najwięcej powtórek
Jeśli wolisz od razu ćwiczyć — włącz dyktando z ch i h.
Gotowy arkusz: dyktanda z ch i h do druku — wersja do samodzielnego uzupełnienia.
Przy ó i rz dziecko może podeprzeć się wymianą i często ją usłyszy. Przy ch i h obie głoski brzmią tak samo, więc jedyne, co zostaje, to trzy reguły: ch po literze s, ch na końcu wyrazu oraz wymiana na sz albo na g.
Jak czytać kolory pod dyktandami
ch — czerwone to litery, o które chodzi.
sz — zielone to litery, które słychać po wymianie. One są dowodem.
druh — fioletowe to wyjątki od reguły.
Kolory są tylko w omówieniu. Same dyktanda to czysty tekst do przeczytania na głos.
Pełna reguła z listami wyrazów stoi na stronie ch czy h. Tutaj są same teksty do ćwiczenia.
2Dyktanda z regułami bez wyjątków
Dwie zasady, które działają zawsze: ch po literze s oraz ch na końcu wyrazu. Od drugiej istnieje jeden jedyny wyjątek.
Dyktando 1. Schody na strych
Schody na strych skrzypiały przy każdym kroku. Na górze stał schowek pełen starych rzeczy. Babcia schyliła się i wyjęła z niego pudełko.
Pułapki: Schody, schowek, schyliła — trzy razy ch po literze s. To reguła bez żadnych wyjątków.
Dyktando 2. Na dachu
Na dachu siedział gołąb. Obok rósł mech na starym gmachu. Chłopiec patrzył na to wszystko z okna i jadł groch prosto z miski.
Pułapki: dachu, mech, gmachu, groch — ch na końcu wyrazu albo tuż przed końcówką. Jedyny wyjątek od tej reguły to druh.
Dyktando 3. O książkach i kotach
Rozmawialiśmy o książkach, o kotach i o dawnych wakacjach. Na wszystkich półkach leżał kurz. W szufladach znaleźliśmy zdjęcia sprzed lat.
Pułapki: książkach, kotach, wakacjach, półkach, szufladach — końcówka miejscownika liczby mnogiej zawsze przez ch.
3Dyktanda z wymianą
Gdy reguły położenia nie działają, sprawdzamy, czy w wyrazie pokrewnym pojawia się sz albo g.
Dyktando 4. Mucha i ucho
Mucha usiadła na parapecie. Kot nastawił ucho i znieruchomiał. Po chwili skoczył, ale spudłował, bo owad zdążył odlecieć.
Pułapki: Mucha (bo muszka), ucho (bo uszy) — obie wymiany prowadzą do sz. chwili też przez ch.
Dyktando 5. Suchy dzień
Lipiec był wyjątkowo suchy. Trawa na łące zrobiła się sztywna i cicha pod stopami. Dopiero pod wieczór spadł pierwszy deszcz.
Pułapki: suchy (bo susza), cicha (bo ciszej). Obie wymiany łatwo usłyszeć, bo sz brzmi wyraźnie.
Dyktando 6. Druh i drużyna
Stary druh dziadka przyjechał w odwiedziny. Razem należeli kiedyś do tej samej drużyny harcerskiej. Opowiadali o wahaniach przed pierwszym obozem.
Pułapki: druh przez h, choć na końcu wyrazu — bo drużyna. Wahaniach też przez h, bo waga. harcerskiej przez samo h.
4Dyktanda z wyrazami do zapamiętania
Gdy żadna reguła nie rozstrzyga, zostaje pamięć. Te dwa teksty zbierają najczęstsze wyrazy z obu list.
Dyktando 7. Herbata i historia
Przy herbacie dziadek opowiadał historię swojego pierwszego roweru. Kupił go za honorarium z wakacyjnej pracy. Mówił o tym z takim humorem, że wszyscy się śmiali.
Pułapki: herbacie, historię, honorarium, humorem — cztery wyrazy z samym h, wszystkie zapożyczone z innych języków.
Dyktando 8. Chleb i chmury
Nad chodnikiem zbierały się ciemne chmury. Chłopiec niósł pod pachą świeży chleb. Przez chwilę myślał, że zdąży przed deszczem, ale się pomylił.
Pułapki: chodnikiem, chmury, chłopiec, chleb, chwilę — pięć wyrazów z ch, wszystkie rodzime. Warto zestawić je z poprzednim dyktandem.
5Karta pracy do pobrania
Dyktowanie ch i h ma jedną wadę: dziecko słyszy ten sam dźwięk i zgaduje. Arkusz z lukami usuwa zgadywanie ze słuchu — zostaje sama znajomość wyrazu.
Klucz odpowiedzi jest na trzeciej kartce, do odcięcia przed oddaniem arkusza.
6Jak ćwiczyć z Ortusiem
Ponieważ słuch tu nie pomaga, ta para wymaga więcej powtórek niż pozostałe. Sensowna kolejność to najpierw dwie reguły bez wyjątków, potem wymiana, a listy do zapamiętania na końcu i w małych porcjach.
W trybie ćwiczeń aplikacja przy każdej odpowiedzi mówi, która droga zadziałała — czy zdecydowała litera s, czy koniec wyrazu, czy wymiana. Dziecko uczy się wtedy rozpoznawania sytuacji, a nie pojedynczych wyrazów.
Warto też zestawiać ze sobą teksty siódmy i ósmy z tej strony: pierwszy zbiera wyrazy z samym h, drugi z ch. Widać wtedy, że wyrazy zapożyczone częściej mają h.
Wejście od razu: ćwiczenia z ch i h albo dyktando z tej kategorii.
7Przykłady krok po kroku
Trzy sposoby pracy z tymi tekstami — bo przy ch i h liczy się nie tyle sam tekst, ile sposób jego sprawdzania.
Przykład 1 Jak zestawić dyktando 7 z dyktandem 8
Dwa ostatnie teksty są napisane tak, żeby czytać je razem.
- Podyktuj najpierw dyktando siódme. Wszystkie trudne wyrazy mają w nim samo h i wszystkie są zapożyczone.
- Następnego dnia podyktuj dyktando ósme. Tam wszystkie trudne wyrazy mają ch i wszystkie są rodzime.
- Połóż obie kartki obok siebie i poproś dziecko, żeby powiedziało, co łączy wyrazy w każdej z nich.
Odpowiedź: h — wyrazy obce · ch — wyrazy rodzime
To nie jest reguła, tylko podpowiedź, ale trafna na tyle często, że warto ją dziecku pokazać.
Przykład 2 Jak sprawdzać dyktando, w którym nie słychać różnicy
Przy ch i h zwykłe czytanie na głos nic nie da — potrzebna jest inna metoda.
- Nie czytaj pracy dziecka na głos. Przy tej parze wymowa jest identyczna, więc usłyszysz poprawnie także błędny zapis.
- Przejrzyj tekst wzrokiem, zatrzymując się wyłącznie na wyrazach z tą głoską. W tekstach na tej stronie jest ich po kilka.
- Przy każdym takim wyrazie zapytaj dziecko, którą z trzech dróg go sprawdziło: literą s, końcem wyrazu czy wymianą.
Odpowiedź: czytaj wzrokiem, nie uchem
To jedyna para liter, przy której czytanie na głos przy sprawdzaniu wręcz szkodzi.
Przykład 3 Jak wykorzystać tekst z końcówkami
Dyktando trzecie ćwiczy jedną rzecz: końcówkę miejscownika liczby mnogiej.
- Podyktuj tekst i policz z dzieckiem, ile wyrazów kończy się na -ach. W dyktandzie trzecim jest ich pięć.
- Poproś, żeby dopisało pięć własnych wyrazów z tą samą końcówką — o psach, o drzewach, o wakacjach.
- Zwróć uwagę, że w żadnym z nich nie trzeba niczego sprawdzać. Końcówka zawsze ma ch.
Odpowiedź: pięć wyrazów z tekstu plus pięć własnych
Ta końcówka jest w polszczyźnie tak częsta, że jej opanowanie usuwa spory kawałek problemu.
8Najczęstsze błędy
Trzy błędy popełniane przy dyktowaniu tekstów z tej właśnie pary liter.
Dyktowanie pojedynczych wyrazów zamiast zdań
Skąd się bierze: Przy ch i h kusi, żeby dyktować listę wyrazów — skoro i tak trzeba je zapamiętać. Dziecko traci wtedy jedyną dostępną podpowiedź, jaką jest kontekst zdania: w zdaniu widać, czy wyraz brzmi obco, i łatwiej skojarzyć go z wyrazem pokrewnym.
Jak zrobić dobrze: Dyktuj całe zdania, nawet gdy ćwiczysz wyrazy z listy do zapamiętania. Teksty na tej stronie są krótkie właśnie po to, żeby dało się je dyktować w całości.
Podpowiadanie intonacją
Skąd się bierze: Dorosły, który zna pisownię, mimowolnie zawiesza głos przed trudnym wyrazem albo wymawia go staranniej. Dziecko wyłapuje ten sygnał i pisze poprawnie, ale nie dlatego, że zna regułę — dlatego, że usłyszało wskazówkę.
Jak zrobić dobrze: Czytaj równym tempem, a pauzy rób w tych samych miejscach niezależnie od tego, czy wyraz jest trudny. Jeśli trudno Ci to kontrolować, użyj aplikacji, która czyta bez emocji.
Ćwiczenie wyłącznie wyrazów wymiennych
Skąd się bierze: Teksty z wymianą są przyjemniejsze, bo dziecko może coś sprawdzić i mieć pewność. Problem w tym, że w polszczyźnie większość wyrazów z ch i h wymianie nie podlega — a właśnie one wracają w dyktandach szkolnych najczęściej.
Jak zrobić dobrze: Po dwóch tekstach z wymianą sięgnij po dyktando siódme i ósme, gdzie wszystkie wyrazy trzeba znać z pamięci. Dopiero to pokazuje realny poziom.
Poćwicz ch i h z Ortusiem
Aplikacja losuje wyrazy z obu list i przy każdej pomyłce mówi, która reguła tu działa. Ponad 300 wyrazów z tej pary.
Posłuchaj dyktanda z ch i h9Pytania i odpowiedzi
Ile dyktand z ch i h trzeba napisać, żeby to weszło w nawyk?
Nie ma jednej liczby, ale przy tej parze potrzeba wyraźnie więcej powtórek niż przy ó czy rz — bo nie da się jej wesprzeć słuchem. W praktyce dobrze działa jedno krótkie dyktando tygodniowo przez dwa, trzy miesiące, przeplatane ćwiczeniem pojedynczych wyrazów.
Czy warto dyktować wyrazy, których trzeba się nauczyć na pamięć?
Tak, ale w zdaniach, nie jako listę. Wyraz zapamiętany w kontekście łatwiej wraca podczas pisania, a dodatkowo dziecko widzi, że wyrazy obce, takie jak historia czy hotel, częściej mają samo h. Dyktanda siódme i ósme na tej stronie są zbudowane właśnie wokół tego kontrastu.
Jak sprawdzać dyktando, skoro ch i h brzmią tak samo?
Nie czytając pracy na głos — przy tej parze wymowa jest identyczna, więc błędny zapis zabrzmi poprawnie. Trzeba przejrzeć tekst wzrokiem, zatrzymując się na wyrazach z tą głoską, i przy każdym zapytać dziecko, którą regułą się kierowało.
Od której klasy nadają się te teksty?
Od trzeciej, kiedy dziecko zna już ó i rz oraz potrafi sprawdzać wyraz wymianą. Wcześniej wyrazy z ch pojawiają się w dyktandach pojedynczo i bez reguł — dziecko po prostu je zapamiętuje razem z całym wyrazem.
Czy te dyktanda wystarczą do konkursu ortograficznego?
Do samej pary ch i h tak, ale konkursowe teksty mieszają wszystkie zasady naraz i nie zapowiadają żadnej z nich. Po przerobieniu tej strony warto przejść do dyktand ze wszystkimi trudnymi literami, gdzie trzeba najpierw rozpoznać, o którą literę w ogóle chodzi.
Czytaj dalej
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-08-10. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.