Strona główna › Ortografia › Dyktanda z ch i h — osiem tekstów do druku
Dyktanda z ch i h — osiem tekstów do druku
Ch i h brzmią dziś identycznie, więc przy tej parze dyktando sprawdza wyłącznie znajomość reguł — słuch nie pomaga w niczym. Osiem tekstów niżej jest ułożonych od reguł najpewniejszych po wyrazy, których trzeba się nauczyć na pamięć.
1Dlaczego ta para wymaga najwięcej powtórek
Jeśli wolisz od razu ćwiczyć — włącz dyktando z ch i h.
Gotowy arkusz: dyktanda z ch i h do druku — wersja do samodzielnego uzupełnienia.
Przy ó i rz dziecko może podeprzeć się wymianą i często ją usłyszy. Przy ch i h obie głoski brzmią tak samo, więc jedyne, co zostaje, to trzy reguły: ch po literze s, ch na końcu wyrazu oraz wymiana na sz albo na g.
Jak czytać kolory pod dyktandami
ch — czerwone to litery, o które chodzi.
sz — zielone to litery, które słychać po wymianie. One są dowodem.
druh — fioletowe to wyjątki od reguły.
Kolory są tylko w omówieniu. Same dyktanda to czysty tekst do przeczytania na głos.
Pełna reguła z listami wyrazów stoi na stronie ch czy h. Tutaj są same teksty do ćwiczenia.
2Dyktanda z dwiema najpewniejszymi regułami
Dwie zasady, na których można polegać: ch po literze s oraz ch na końcu wyrazu. Pierwsza nie ma ani jednego wyjątku. Druga ma dokładnie jeden — druh (harcerz), i to jedyny wyraz w polszczyźnie kończący się na h.
Dyktando 1. Schody na strych
Schody na strych skrzypiały przy każdym kroku. Na górze stał schowek pełen starych rzeczy. Babcia schyliła się i wyjęła z niego pudełko.
Pułapki: Schody, schowek, schyliła — trzy razy ch po literze s. To reguła bez żadnych wyjątków.
Dyktando 2. Na dachu
Na dachu siedział gołąb. Obok rósł mech na starym gmachu. Chłopiec patrzył na to wszystko z okna i jadł groch prosto z miski.
Pułapki: dachu, mech, gmachu, groch — ch na końcu wyrazu albo tuż przed końcówką. Jedyny wyjątek od tej reguły to druh.
Dyktando 3. O książkach i kotach
Rozmawialiśmy o książkach, o kotach i o dawnych wakacjach. Na wszystkich półkach leżał kurz. W szufladach znaleźliśmy zdjęcia sprzed lat.
Pułapki: książkach, kotach, wakacjach, półkach, szufladach — końcówka miejscownika liczby mnogiej zawsze przez ch.
Ch i h to tylko jedna z par, które trzeba rozstrzygać regułą, a nie słuchem — komplet reguł ortograficznych pokazuje, ile jest takich miejsc i w jakiej kolejności je przerabiać.
3Dyktanda z wymianą
Gdy reguły położenia nie działają, sprawdzamy, czy w wyrazie pokrewnym pojawia się sz albo g.
Dyktando 4. Mucha i ucho
Mucha usiadła na parapecie. Kot nastawił ucho i znieruchomiał. Po chwili skoczył, ale spudłował, bo owad zdążył odlecieć.
Pułapki: Mucha (bo muszka), ucho (bo uszy) — obie wymiany prowadzą do sz. chwili też przez ch.
Dyktando 5. Suchy dzień
Lipiec był wyjątkowo suchy. Trawa na łące zrobiła się sztywna i cicha pod stopami. Dopiero pod wieczór spadł pierwszy deszcz.
Pułapki: suchy (bo susza), cicha (bo ciszej). Obie wymiany łatwo usłyszeć, bo sz brzmi wyraźnie.
Dyktando 6. Druh i drużyna
Stary druh dziadka przyjechał w odwiedziny. Razem należeli kiedyś do tej samej drużyny harcerskiej. Opowiadali o wahaniach przed pierwszym obozem.
Pułapki: druh przez h, choć na końcu wyrazu — bo drużyna. Wahaniach też przez h, bo waga. harcerskiej przez samo h.
4Dyktanda z wyrazami do zapamiętania
Gdy żadna reguła nie rozstrzyga, zostaje pamięć. Te dwa teksty zbierają najczęstsze wyrazy z obu list.
Dyktando 7. Herbata i historia
Przy herbacie dziadek opowiadał historię swojego pierwszego roweru. Kupił go za honorarium z wakacyjnej pracy. Mówił o tym z takim humorem, że wszyscy się śmiali.
Pułapki: herbacie, historię, honorarium, humorem — cztery wyrazy z samym h, wszystkie zapożyczone z innych języków.
Dyktando 8. Chleb i chmury
Nad chodnikiem zbierały się ciemne chmury. Chłopiec niósł pod pachą świeży chleb. Przez chwilę myślał, że zdąży przed deszczem, ale się pomylił.
Pułapki: chodnikiem, chmury, chłopiec, chleb, chwilę — pięć wyrazów z ch, wszystkie rodzime. Warto zestawić je z poprzednim dyktandem.
5Karta pracy do pobrania
Dyktowanie ch i h ma jedną wadę: dziecko słyszy ten sam dźwięk i zgaduje. Arkusz z lukami usuwa zgadywanie ze słuchu — zostaje sama znajomość wyrazu.
Klucz odpowiedzi jest na trzeciej kartce, do odcięcia przed oddaniem arkusza.
6Jak ćwiczyć z Ortusiem
Ponieważ słuch tu nie pomaga, ta para wymaga więcej powtórek niż pozostałe. Sensowna kolejność to najpierw dwie najpewniejsze reguły, potem wymiana, a listy do zapamiętania na końcu i w małych porcjach.
W trybie ćwiczeń aplikacja przy pomyłce mówi, która droga zadziałała — czy zdecydował koniec wyrazu, czy wymiana na sz, czy wyraz trzeba zapamiętać. Dziecko uczy się wtedy rozpoznawania sytuacji, a nie pojedynczych wyrazów.
Warto też zestawiać ze sobą teksty siódmy i ósmy z tej strony: pierwszy zbiera wyrazy z samym h, drugi z ch. Widać wtedy, że wyrazy zapożyczone częściej mają h.
Wejście od razu: ćwiczenia z ch i h albo dyktando z tej kategorii.
7Przykłady krok po kroku
Trzy sposoby pracy z tymi tekstami — bo przy ch i h liczy się nie tyle sam tekst, ile sposób jego sprawdzania.
Przykład 1 Jak zestawić dyktando 7 z dyktandem 8
Dwa ostatnie teksty są napisane tak, żeby czytać je razem.
- Podyktuj najpierw dyktando siódme. Wszystkie trudne wyrazy mają w nim samo h i wszystkie są zapożyczone.
- Następnego dnia podyktuj dyktando ósme. Tam wszystkie trudne wyrazy mają ch i wszystkie są rodzime.
- Połóż obie kartki obok siebie i poproś dziecko, żeby powiedziało, co łączy wyrazy w każdej z nich.
Odpowiedź: h — wyrazy obce · ch — wyrazy rodzime
To nie jest reguła, tylko podpowiedź, ale trafna na tyle często, że warto ją dziecku pokazać.
Przykład 2 Jak sprawdzać dyktando, w którym nie słychać różnicy
Przy ch i h zwykłe czytanie na głos nic nie da — potrzebna jest inna metoda.
- Nie czytaj pracy dziecka na głos. Przy tej parze wymowa jest identyczna, więc usłyszysz poprawnie także błędny zapis.
- Przejrzyj tekst wzrokiem, zatrzymując się wyłącznie na wyrazach z tą głoską. W tekstach na tej stronie jest ich po kilka.
- Przy każdym takim wyrazie zapytaj dziecko, którą z trzech dróg go sprawdziło: literą s, końcem wyrazu czy wymianą.
Odpowiedź: czytaj wzrokiem, nie uchem
To jedyna para liter, przy której czytanie na głos przy sprawdzaniu wręcz szkodzi.
Przykład 3 Jak wykorzystać tekst z końcówkami
Dyktando trzecie ćwiczy jedną rzecz: końcówkę miejscownika liczby mnogiej.
- Podyktuj tekst i policz z dzieckiem, ile wyrazów kończy się na -ach. W dyktandzie trzecim jest ich pięć.
- Poproś, żeby dopisało pięć własnych wyrazów z tą samą końcówką — o psach, o drzewach, o wakacjach.
- Zwróć uwagę, że w żadnym z nich nie trzeba niczego sprawdzać. Końcówka zawsze ma ch.
Odpowiedź: pięć wyrazów z tekstu plus pięć własnych
Ta końcówka jest w polszczyźnie tak częsta, że jej opanowanie usuwa spory kawałek problemu.
8Najczęstsze błędy
Trzy błędy popełniane przy dyktowaniu tekstów z tej właśnie pary liter.
Dyktowanie pojedynczych wyrazów zamiast zdań
Skąd się bierze: Przy ch i h kusi, żeby dyktować listę wyrazów — skoro i tak trzeba je zapamiętać. Dziecko traci wtedy jedyną dostępną podpowiedź, jaką jest kontekst zdania: w zdaniu widać, czy wyraz brzmi obco, i łatwiej skojarzyć go z wyrazem pokrewnym.
Jak zrobić dobrze: Dyktuj całe zdania, nawet gdy ćwiczysz wyrazy z listy do zapamiętania. Teksty na tej stronie są krótkie właśnie po to, żeby dało się je dyktować w całości.
Podpowiadanie intonacją
Skąd się bierze: Dorosły, który zna pisownię, mimowolnie zawiesza głos przed trudnym wyrazem albo wymawia go staranniej. Dziecko wyłapuje ten sygnał i pisze poprawnie, ale nie dlatego, że zna regułę — dlatego, że usłyszało wskazówkę.
Jak zrobić dobrze: Czytaj równym tempem, a pauzy rób w tych samych miejscach niezależnie od tego, czy wyraz jest trudny. Jeśli trudno Ci to kontrolować, użyj aplikacji, która czyta bez emocji.
Ćwiczenie wyłącznie wyrazów wymiennych
Skąd się bierze: Teksty z wymianą są przyjemniejsze, bo dziecko może coś sprawdzić i mieć pewność. Problem w tym, że w polszczyźnie większość wyrazów z ch i h wymianie nie podlega — a właśnie one wracają w dyktandach szkolnych najczęściej.
Jak zrobić dobrze: Po dwóch tekstach z wymianą sięgnij po dyktando siódme i ósme, gdzie wszystkie wyrazy trzeba znać z pamięci. Dopiero to pokazuje realny poziom.
Poćwicz ch i h z Ortusiem
Aplikacja losuje wyrazy z obu list i przy każdej pomyłce mówi, która reguła tu działa. Blisko 600 wyrazów z tej pary.
Posłuchaj dyktanda z ch i h9Pytania i odpowiedzi
Ile dyktand z ch i h trzeba napisać, żeby to weszło w nawyk?
Nie ma jednej liczby, ale przy tej parze potrzeba wyraźnie więcej powtórek niż przy ó czy rz — bo nie da się jej wesprzeć słuchem. W praktyce dobrze działa jedno krótkie dyktando tygodniowo przez dwa, trzy miesiące, przeplatane ćwiczeniem pojedynczych wyrazów.
Czy warto dyktować wyrazy, których trzeba się nauczyć na pamięć?
Tak, ale w zdaniach, nie jako listę. Wyraz zapamiętany w kontekście łatwiej wraca podczas pisania, a dodatkowo dziecko widzi, że wyrazy obce, takie jak historia czy hotel, częściej mają samo h. Dyktanda siódme i ósme na tej stronie są zbudowane właśnie wokół tego kontrastu.
Jak sprawdzać dyktando, skoro ch i h brzmią tak samo?
Nie czytając pracy na głos — przy tej parze wymowa jest identyczna, więc błędny zapis zabrzmi poprawnie. Trzeba przejrzeć tekst wzrokiem, zatrzymując się na wyrazach z tą głoską, i przy każdym zapytać dziecko, którą regułą się kierowało.
Od której klasy nadają się te teksty?
Od trzeciej, kiedy dziecko zna już ó i rz oraz potrafi sprawdzać wyraz wymianą. Wcześniej wyrazy z ch pojawiają się w dyktandach pojedynczo i bez reguł — dziecko po prostu je zapamiętuje razem z całym wyrazem.
Czy te dyktanda wystarczą do konkursu ortograficznego?
Do samej pary ch i h tak, ale konkursowe teksty mieszają wszystkie zasady naraz i nie zapowiadają żadnej z nich. Po przerobieniu tej strony warto przejść do dyktand ze wszystkimi trudnymi literami, gdzie trzeba najpierw rozpoznać, o którą literę w ogóle chodzi.
Czytaj dalej
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-09-07. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
