Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Syzyfowe prace

Autor

Stefan Żeromski

Gatunek

powieść (o dojrzewaniu i szkole)

Czas akcji

lata 70.–80. XIX wieku, zabór rosyjski

Miejsce akcji

wieś Gawronki, szkoła w Owczarach, gimnazjum w Klerykowie (pod tą nazwą kryją się Kielce)

Budowa

18 rozdziałów

Gdzie przeczytać legalnie

Wolne Lektury

O czym są „Syzyfowe prace”

Powieść opowiada o latach szkolnych Marcina Borowicza, syna szlachcica z Gawronek, w czasach, gdy w zaborze rosyjskim trwała rusyfikacja. Najpierw chodzi do wiejskiej szkoły w Owczarach, potem do rosyjskiego gimnazjum w Klerykowie. Nauczyciele i dyrektor starają się, żeby uczniowie zapomnieli o polskości. Marcin na pewien czas ulega tej presji. Przełomem jest lekcja, na której nowy uczeń Bernard Zygier recytuje „Redutę Ordona”. Marcin zaczyna czytać polskie książki i chodzić na tajne zebrania kolegów. Zakochuje się w Annie Stogowskiej, zwanej „Birutą”.

Co znaczy tytuł

Syzyf w mitologii greckiej za karę wtacza na górę głaz, który zawsze stacza się w dół. „Syzyfowe prace” to prace daremne. Tutaj daremne okazują się starania zaborcy, który chciał zrusyfikować polską młodzież: uczniowie i tak wracają do polskiej literatury i historii.

Plan wydarzeń rozdział po rozdziale

1. Szkoła w Owczarach (rozdz. I–II)

   Rodzice wiozą Marcina saniami do szkoły elementarnej w Owczarach. Uczy w niej Ferdynand Wiechowski, a dzieci uczą się czytać, liczyć i śpiewać po rosyjsku. Marcin mieszka u nauczyciela. Przez dwa miesiące rodzice go nie odwiedzają, żeby go „zahartować”.

2. Egzamin i stancja w Klerykowie (rozdz. III–IV)

   Matka wiezie Marcina na egzamin do gimnazjum klasycznego w Klerykowie. Chłopiec zostaje przyjęty i zamieszkuje na stancji u „starej Przepiórzycy”, pani Przepiórkowskiej, na przedmieściu Wygwizdów.

3. Lata w gimnazjum (rozdz. V–X)

   Szkolne życie, surowi nauczyciele i lekcje języka polskiego u pana Sztettera, przedmiot nieobowiązkowy i źle widziany (rozdz. VIII). Latem umiera matka Marcina (rozdz. VII).

4. Nowy dyrektor i rusyfikacja (rozdz. XI)

   Gimnazjum przejmuje dyrektor Kriestoobriadnikow z inspektorem Zabielskim. Wprowadzają system pilnowania uczniów. Marcin ulega rusyfikacji: wbrew większości kolegów idzie na przedstawienie „ruskiego teatru”, a z namowy inspektora zakłada kółko studiowania literatury rosyjskiej (rozdz. XI–XIII).

5. Jędrzej Radek (rozdz. XII–XIII)

   Historia Jędrka Radka, syna biednego fornala z dworskich czworaków w Pajęczynie Dolnym, który nauczył się czytać, skończył progimnazjum w Pyrzogłowach i pieszo przyszedł do Klerykowa, żeby zdawać do piątej klasy. Utrzymuje się z korepetycji.

6. „Reduta Ordona” (rozdz. XV)

   Na lekcji polskiego nowy uczeń, Bernard Zygier, zamiast odpowiadać z podręcznika, mówi z pamięci „Redutę Ordona” Mickiewicza: „Nam strzelać nie kazano…”. Klasa słucha w ciszy, a Marcin przeżywa wstrząs.

7. Tajne zebrania (rozdz. XVI)

   Uczniowie spotykają się w niedziele, czytają polskie książki i piszą polskie wypracowania. Borowicz czyta „Dziady”. Gdy nauczyciel Majewski śledzi kolegów, Marcin wyciąga kładkę i obrzuca go błotem: „Masz, renegacie, masz, szpiegu!”.

8. „Biruta” (rozdz. XVII)

   Marcin poznaje Annę Stogowską, uczennicę gimnazjum żeńskiego, zwaną „Birutą”. Spotykają się w parku przy źródle i wyznają sobie miłość bez słów.

9. Po maturze (rozdz. XVIII)

   Po egzaminie dojrzałości Marcin wraca do Klerykowa, ale „Biruty” już nie ma: jej rodzina wyjechała. Zrozpaczony siedzi w parku, a pociesza go Radek.

Bohaterowie

Test z „Syzyfowych prac”

Na egzaminie: jak wykorzystać „Syzyfowe prace”

• Patriotyzm i tożsamość narodowa → przemiana Marcina po recytacji Zygiera.
• Rola szkoły i nauczyciela → szkoła rusyfikacyjna i potajemne kształcenie się uczniów.
• Przyjaźń → Radek, który pomaga Marcinowi w najtrudniejszej chwili.
• Dorastanie → droga Marcina od dziecka z Gawronek do maturzysty.

Najczęstsze pytania