Strona główna › Lektury szkolne › Klasa 5 › Antek

Autor

Bolesław Prus

Gatunek

nowela

Miejsce akcji

wieś nad Wisłą, sąsiednia wieś z kuźnią

Czas akcji

od narodzin Antka do chwili, gdy jako nastolatek odchodzi w świat

Bohaterowie

Antek, jego matka (wdowa), siostra Rozalia, brat Wojtek, kum Andrzej

Gdzie przeczytać legalnie

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym jest „Antek”

Antek urodził się w biednej chacie we wsi nad Wisłą. Jako pięciolatek zobaczył za rzeką wiatrak i od tej pory nic innego go nie obchodzi: struga z patyków wiatraki, płoty, studnie i całe chaty. Ojca przygniotło drzewo w lesie, a siostra Rozalia umiera, bo znachorka każe włożyć ją do rozgrzanego pieca. Wiejska szkoła tylko bije, a nauczyciel wyrzuca Antka, gdy matka nie ma czym płacić. U kowala chłopiec sam uczy się kuć, więc majster przestaje wpuszczać go do kuźni. Gdy Wisła zalewa pola i w chacie zaczyna się głód, Antek z narzędziami w torbie idzie do miasta szukać pracy i nauki. Narrator prosi na końcu czytelników, by pomogli takim chłopcom jak on.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Streszczenie szczegółowe: plan wydarzeń

1. Dzieciństwo nad Wisłą

   Antek śpi w kołysce po zmarłym bracie, potem ustępuje jej siostrze Rozalii. W czwartym roku życia dostaje od ojca sukienną kamizelkę, a jako pięciolatek pasie świnie.

2. Wiatrak za Wisłą

   Chłopiec widzi za rzeką coś wysokiego i czarnego, co się kręci. Matka mówi tylko: „wiatrak chodzi”. Antek zakrada się na prom, ogląda wiatrak z bliska, a pastuchowie tłumaczą mu, jak działa. Po powrocie dostaje lanie, ale jest szczęśliwy i struga swój pierwszy wiatraczek.

3. Majster czy gałgan?

   Do dziesięciu lat Antek psuje cztery koziki, strugając wiatraki, płoty, drabiny, studnie i chaty. Rodzi się brat Wojtek, a ojca przygniata drzewo w lesie. Kum Andrzej, dawny flisak, radzi posłać chłopca do szkoły i do majstra. Antek zawsze odpowiada: „Ja będę stawiał wiatraki, co zboże mielą”.

4. Śmierć Rozalii

   Ośmioletnia Rozalia ciężko choruje. Matka wzywa znachorkę Grzegorzową, która każe włożyć dziewczynkę do rozgrzanego pieca „na trzy zdrowaśki”. Antek płacze i ciągnie matkę za spódnicę, ale dostaje tylko w głowę. Rozalia umiera.

5. Szkoła i „rozgrzewka”

   Zimą matka płaci nauczycielowi czterdzieści groszy. W zimnej szkole „rozgrzewką” nazywa się bicie. Antek dostaje lanie, gdy przy literze B beczy jak cielę, i drugi raz, gdy mówi, że napisany kredą wyraz „dom” to „łgarstwo”, bo domu na tablicy nie widać. Najmłodsi zamiast się uczyć, skrobią kartofle w kuchni nauczyciela.

6. Koniec nauki

   Po dwóch miesiącach nauczyciel żąda czterdziestu groszy co miesiąc. Matka nie ma pieniędzy, więc Antek przestaje chodzić do szkoły. Nauczyciel mówi: „Taka nauka jak moja to nie dla biedaków”.

7. U kowala

   Andrzej załatwia Antkowi miejsce u kowala w sąsiedniej wsi, na sześć lat nauki bez zapłaty. Antek pokochał kuźnię, ale przez półtora roku tylko dmucha miechem, a majster regularnie chodzi z sołtysem do karczmy. Gdy kowala nie ma, Antek sam wykuwa podkowę i gwoździe dla chłopa z koniem. Majster przestaje go wpuszczać do kuźni: „Nauczyłbyś się fachu we trzy lata i później byś uciekł”. Po pół roku pracy w ogrodzie i przy drwach Antek ucieka do domu.

8. Samouk

   Z kozikiem, dłutkiem, pilnikiem i świderkiem Antek robi wiatraki, skrzynki, figury świętych i fajki. Szynkarz Mordko kupuje je i sprzedaje dalej. Wszyscy podziwiają nieznanego samouka, ale nikt nie myśli o tym, żeby mu pomóc.

9. Wójtowa i krzyżyk

   W kościele młoda żona starego wójta opiera mu się na ramieniu i patrzy w oczy. Antek po raz pierwszy czuje miłość i swoją biedę. Postanawia wyrzeźbić dla niej krzyżyk na wzór starego krzyża przy rozstajnych drogach.

10. Powódź i odejście

    Wisła przerywa tamę, a w chacie zaczyna się głód. Andrzej każe Antkowi iść do miasta. W ostatnią niedzielę Antek nie ma odwagi oddać krzyżyka wójtowej, więc wiesza go na gwoździu przy jej ławce. Matka daje mu rubla w miedziakach, a Andrzej modli się za niego przy przydrożnej figurze. Antek odchodzi z torbą narzędzi, a matka woła za nim: „A nie zapomnij o nas, synusiu!”.

Problematyka: o czym chciał powiedzieć Prus

• Zmarnowany talent. Antek jest „dziwnie bystry”, sam uczy się kowalstwa w rok, a jego rzeźby rozchodzą się po okolicy. Nikt jednak nie podaje mu ręki: Prus porównuje go do dzikich gruszek i wiśni, o które nikt nie dba.
• Ciemnota i zabobon. Rozalia ginie, bo zamiast lekarza jest znachorka. Wieś przyjmuje to jak wyrok losu: „Widać, że już tak było przeznaczone”.
• Zła szkoła. Nauczyciel bije, uczy przez dwa miesiące czterech liter, a dzieci biednych wyrzuca, gdy nie płacą.
• Bieda wiejskiej wdowy. Matka sama prowadzi gospodarstwo, płaci podatki do gminy i karmi dzieci barszczem i kartoflami.
• Apel do czytelnika. Na końcu narrator prosi: „podajcie rękę pomocy temu dziecku. Będzie to nasz mały brat, Antek”. To typowe dla pozytywistów: literatura miała zachęcać do pomocy ludziom ze wsi i do ich kształcenia.

Antek i Janko Muzykant

Bohaterowie

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania