Pawiany spędzają większość dnia na ziemi, szukając jedzenia. Są wszystkożerne — jedzą owoce, nasiona, korzenie, owady, a czasem drobne zwierzęta.

W stadzie pawianów obowiązują ścisłe zasady i hierarchia. Zwierzęta pilnują się nawzajem, iskają, opiekują się młodymi, a o zbliżającym się zagrożeniu ostrzegają głośnym szczekaniem.

Pawian ma wydłużony, psi pysk z wyraźnie wystającą szczęką i dużymi kłami, znacznie większymi u samców, które demonstrują je szeroko ziewając w ramach pokazu siły wobec rywali. Ciało jest krępe, poruszające się głównie na czterech łapach, a nie wyprostowane jak u człowieka.

Ogon jest długi, ale u większości gatunków niechwytny i nie służy do wspinaczki. Samice w okresie płodnym mają charakterystyczne, jaskrawoczerwone lub różowe obrzmienie skóry w okolicy zadu, sygnalizujące gotowość do rozrodu.

Istnieje kilka gatunków pawianów, w tym pawian płaszczowy z Afryki Wschodniej i Półwyspu Arabskiego, u którego dorosłe samce mają okazałą, srebrzystą grzywę na karku, oraz pawian żółty, mniejszy i smuklejszy od pozostałych.

Mandryl, choć często kojarzony z pawianami przez podobny wygląd pyska, należy do osobnego rodzaju i wyróżnia się jaskrawoniebiesko-czerwonym ubarwieniem twarzy dorosłych samców, którego pawiany nie mają.

Struktura społeczna stada pawianów jest jedną z najlepiej zbadanych wśród dzikich naczelnych — badacze prowadzili obserwacje pojedynczych rodzin przez dziesięciolecia, dokumentując, jak pozycja społeczna matki wpływa na szanse życiowe jej potomstwa przez całe pokolenia.

Pawiany dobrze radzą sobie w sąsiedztwie ludzi i w niektórych rejonach Afryki stały się uciążliwym gatunkiem, wchodząc do wiosek i miast po jedzenie, a nawet wyrywając zakupy z rąk przechodniów w miejscach, gdzie nauczyły się, że ludzie noszą pokarm. W niektórych miastach zatrudnia się specjalnych strażników odganiających zwierzęta od zabudowań.

Silna hierarchia w stadzie pawianów nie oznacza jednak, że życie zajmuje wyłącznie rywalizacja — zwierzęta poświęcają znaczną część dnia na wzajemne iskanie, które buduje i utrzymuje sojusze społeczne równie ważne jak sama pozycja w hierarchii.