Orangutany są mistrzami życia na drzewach — długimi, silnymi ramionami przemieszczają się z gałęzi na gałąź i budują sobie na noc gniazda z liści. Każdego wieczora robią nowe.

To bardzo inteligentne małpy: potrafią używać patyków jako narzędzi, a liści jak parasola przed deszczem. Młode orangutany zostają przy mamie wyjątkowo długo — nawet kilka lat.

Orangutan ma długie, pomarańczoworude futro, wyjątkowo długie w stosunku do ciała ramiona sięgające niemal do kostek oraz krótkie nogi. Twarz jest naga, ciemna, a u dorosłych samców po bokach rozwijają się charakterystyczne, płaskie fałdy policzkowe, powiększające pozorną szerokość głowy.

Palce dłoni są długie i zakrzywione, dobrze przystosowane do mocnego chwytu gałęzi, a kciuk jest stosunkowo krótki, mniej przydatny do precyzyjnych ruchów niż u szympansa czy człowieka, za to lepiej dopasowany do wspinaczki.

Istnieją trzy gatunki orangutanów: bornejski, opisany tutaj, sumatrzański oraz odkryty i opisany dopiero w 2017 roku orangutan tapanuli, najrzadszy z nich wszystkich, żyjący na bardzo ograniczonym obszarze Sumatry.

Orangutan sumatrzański ma nieco jaśniejsze futro i smuklejszą sylwetkę od bornejskiego oraz spędza więcej czasu w koronach drzew, bo na Sumatrze wciąż żyją tygrysy, przed którymi bezpieczniej jest unikać ziemi.

Nazwa orangutan pochodzi z języków malajskiego i indonezyjskiego i oznacza dosłownie człowieka lasu — nadali ją miejscowi mieszkańcy na długo przed tym, jak gatunek opisała nauka zachodnia.

Orangutan jest najbardziej samotniczym z wielkich małp — dorosłe samce spędzają większość życia w pojedynkę, spotykając się z samicami tylko w okresie godowym, co jest rzadkością wśród naczelnych, zwykle żyjących w grupach.

Gatunek jest poważnie zagrożony przez wycinkę lasów deszczowych pod plantacje palmy olejowej na Borneo i Sumatrze. Ośrodki rehabilitacji przyjmują osierocone młode orangutany, których matki zginęły w konflikcie z plantatorami, i uczą je umiejętności potrzebnych do przeżycia w lesie przed wypuszczeniem na wolność, co bywa procesem trwającym wiele lat.