Koczkodany żyją w lasach, w towarzyskich grupach, i większość czasu spędzają wśród gałęzi. Są wszystkożerne — jedzą owoce, liście, nasiona i owady, a jedzenie chowają czasem w policzkowych torbach.

Ich najbardziej rzucającą się w oczy cechą są kolorowe pyski. Białe brody, jasne noski, rude czapeczki czy niebieskawe policzki — u każdego gatunku układają się w inny wzór, po którym małpy się rozpoznają.

Koczkodan ma smukłe ciało, długi ogon niesłużący do chwytania gałęzi oraz krótki pysk z policzkowymi torbami po bokach, w których magazynuje jedzenie na później. Futro tułowia bywa szare, oliwkowe albo brązowe, ale to twarz niesie najważniejsze informacje o gatunku.

U różnych gatunków koczkodanów twarz bywa ozdobiona jasną brodą, białym noskiem, rudą czapeczką na czubku głowy albo niebieskawymi policzkami — te wzory są na tyle wyraźne, że działają jak wizytówka gatunku widoczna z daleka.

Rodzaj koczkodan obejmuje kilkanaście gatunków, bardzo do siebie podobnych sylwetką, ale wyraźnie różniących się właśnie kolorowym wzorem na twarzy — to główna cecha, po której zarówno naukowcy, jak i same małpy odróżniają jeden gatunek od drugiego.

Makak ma podobną wielkość i również nosi jedzenie w policzkowych torbach, ale nie ma tak wyrazistych, kolorowych wzorów na twarzy i żyje w innych regionach świata — głównie w Azji, podczas gdy koczkodany są afrykańskie.

Kolorowe wzory na twarzy koczkodanów pełnią funkcję podobną do flag rozpoznawczych — pomagają unikać krzyżowania się różnych gatunków żyjących w tym samym lesie, bo samice rozpoznają partnerów właściwego gatunku po samym wyglądzie pyska, bez potrzeby innych sygnałów.

Niektóre gatunki koczkodanów żyją w mieszanych grupach z innymi małpami, korzystając wzajemnie z czujności sąsiadów — gdy jeden gatunek wypatrzy drapieżnika, ostrzega całą mieszaną grupę, a różne gatunki mają nieco inne, uzupełniające się zdolności wykrywania zagrożeń.

Koczkodany bywają w Afryce uznawane za szkodniki upraw, bo chętnie zbierają owoce i warzywa z pól sąsiadujących z lasem, co prowadzi do konfliktów z lokalnymi rolnikami próbującymi chronić swoje zbiory. Problem nasila się tam, gdzie las kurczy się, a małpy coraz częściej szukają pokarmu na polach uprawnych.