Kapucynka

Kapucynki należą do najzdolniejszych małp świata. Zaobserwowano, że potrafią używać kamieni jak młotków, by rozłupywać twarde orzechy, a nawet dobierać odpowiedni kamień do zadania. Uczą się od siebie nawzajem i przekazują takie sztuczki kolejnym pokoleniom.

Kapucynki żyją w grupach wysoko wśród drzew i są bardzo ruchliwe. Mają chwytny ogon, który pomaga im utrzymać równowagę i przytrzymać się gałęzi. Są wszystkożerne — jedzą owoce, nasiona, owady, a czasem drobne zwierzęta.

Kapucynka ma krępe ciało, jasną twarz i pierś kontrastującą z ciemniejszym futrem reszty ciała — u wielu gatunków przypomina to habit zakonny, od którego wzięła się nazwa całego rodzaju. Ogon jest długi i częściowo chwytny, choć nie tak silny jak u małp Ameryki Południowej z rodziny czepiakowatych.

Dłonie mają dobrze rozwinięty, choć nie w pełni przeciwstawny kciuk, wystarczający jednak do precyzyjnego chwytania kamieni i innych narzędzi używanych podczas żerowania. Oczy są duże i ciemne, dobrze przystosowane do życia w cieniu gęstego lasu.

Tamaryna jest wyraźnie mniejsza od kapucynki i nie ma chwytnego ogona, którym kapucynka potrafi się częściowo posługiwać przy wspinaczce. Oba rodzaje żyją jednak w podobnych lasach Ameryki Południowej i Środkowej.

Sajmiri, znane też jako małpki wiewiórcze, są mniejsze i szczuplejsze od kapucynek, mają dłuższe ogony niesłużące do chwytania i żyją w znacznie liczniejszych grupach niż kapucynki.

Kapucynki należą do nielicznych zwierząt poza człowiekiem i niektórymi ptakami, u których udokumentowano tak zwaną epokę kamienia — regularne, wielopokoleniowe używanie konkretnych kamieni jako narzędzi w tych samych miejscach, pozostawiające ślady archeologiczne możliwe do zbadania.

Ze względu na zręczność i zdolność do nauki kapucynki bywały szkolone jako małpy pomocnicze dla osób z niepełnosprawnością ruchową, wykonujące proste czynności domowe, takie jak podawanie przedmiotów czy otwieranie pojemników.

Kapucynki żyjące w grupach potrafią uczyć się od siebie nawzajem różnych lokalnych tradycji — w jednej populacji grupa może rozłupywać orzechy kamieniami, a w sąsiedniej, o podobnym dostępie do tych samych orzechów, ta umiejętność w ogóle nie występuje.