Żyrafowate

Żyrafowate to niewielka rodzina ssaków, w której przetrwały dziś tylko dwa gatunki: wysoka żyrafa i skryte, leśne okapi. Oba mają długi, ciemny język, którym zrywają liście.

Żyrafa mieszka na otwartych sawannach i jest najwyższym zwierzęciem lądowym, a okapi kryje się w gęstych lasach Afryki i przypomina konia z pasiastymi nogami. Mimo różnic są bliskimi krewnymi.

Wszystkie żyrafowate mają wspólny zestaw cech, niezależnie od tego, jak bardzo różnią się sylwetką: rożki na głowie pokryte skórą i sierścią, a nie gołą kością jak poroże jelenia, bardzo długi, ciemny, giętki język przystosowany do zrywania liści z kolczastych gałęzi oraz nietypowy chód, w którym zwierzę przestawia jednocześnie obie nogi tej samej strony ciała.

Dziś rodzina jest niezwykle uboga — z dawnej różnorodności obejmującej kiedyś kilkanaście rodzajów rozsianych po Europie, Azji i Afryce przetrwały tylko dwa skrajnie różne gatunki: żyrafa, najwyższe zwierzę lądowe świata, oraz okapi, niskie, leśne i pręgowane na nogach.

Skamieniałości pokazują, że przodkowie żyrafowatych byli znacznie bardziej zróżnicowani niż dzisiejsze dwa gatunki — niektóre wymarłe formy miały krótkie szyje i przypominały bardziej dzisiejsze okapi niż żyrafę, co sugeruje, że długa szyja żyrafy jest cechą stosunkowo późną w historii tej rodziny.

Z zewnątrz żyrafowate bywają mylone z innymi grupami: żyrafę myli się czasem z wielbłądem ze względu na długą szyję, a okapi z zebrą ze względu na pręgi na nogach. W obu przypadkach podobieństwo jest powierzchowne — żyrafowate nie są bliskimi krewnymi ani wielbłądów, ani koniowatych.

Rozdźwięk między losem obu żyjących gatunków jest uderzający. Żyrafa, choć w ostatnich dekadach straciła znaczną część populacji, pozostaje szeroko znana i chętnie pokazywana w ogrodach zoologicznych całego świata. Okapi, odkryte przez naukę zachodnią dopiero na początku XX wieku, żyje wyłącznie w jednym kraju i wciąż pozostaje dla wielu ludzi mało znane.

Obserwacja kopalnych szczątków żyrafowatych z różnych okresów pozwala prześledzić, jak długa szyja żyrafy rozwijała się stopniowo przez miliony lat, prawdopodobnie w odpowiedzi na konkurencję o pokarm z innymi roślinożercami sawanny oraz na potrzeby związane z walkami samców o dominację.

Obie żyjące gałęzie rodziny łączy też coś więcej niż budowa ciała: oba gatunki są zwierzętami spokojnymi, rzadko agresywnymi wobec ludzi, a ich główną obroną pozostaje ucieczka albo, w ostateczności, potężne kopnięcie tylnymi nogami.