Saiga

Wielki, workowaty nos saigi działa jak naturalny filtr i „klimatyzacja”. Zimą ogrzewa lodowate, mroźne powietrze, zanim trafi ono do płuc, a latem, podczas pędu przez zakurzony step, odsącza z powietrza pył. Dzięki temu saiga radzi sobie w miejscu pełnym skrajnych temperatur.

Saigi żyją w stadach i są znane z dalekich wędrówek przez rozległe stepy w poszukiwaniu trawy i wody. Potrafią też bardzo szybko biec. Niestety saiga jest dziś poważnie zagrożona i objęta ochroną, a jej stada mocno się przetrzebiły.

Największą osobliwością saigi jest jej nos: duży, workowaty i wypukły, z nozdrzami skierowanymi ku dołowi i do przodu, przypominający krótką trąbkę. W środku kryje się rozbudowana jama z fałdami błony śluzowej, które ogrzewają, nawilżają i filtrują wdychane powietrze.

Sierść jest jasnopłowa latem, a zimą gęstnieje i bieleje niemal całkowicie. Rogi noszą wyłącznie samce — są jasne, niemal przezroczyste, pierścieniowane i lekko wygięte do tyłu, wyraźnie różniące się barwą od ciemnych rogów większości innych antylop stepowych.

Żaden inny ssak stepowy nie ma tak charakterystycznego, workowatego nosa, więc pomyłka z innym gatunkiem jest w zasadzie niemożliwa. Z daleka, bez widocznej głowy, saiga bywa myślana za owcę albo kozę pasącą się na stepie, ale sam nos rozstrzyga sprawę natychmiast z bliska.

Historycznie istniały dwa blisko spokrewnione podgatunki saigi, różniące się nieznacznie zasięgiem i szczegółami budowy rogów — mongolski i znacznie liczniejszy stepowy, opisany na tej stronie. Ten pierwszy przetrwał tylko na niewielkim obszarze zachodniej Mongolii i pozostaje znacznie rzadszy.

Saiga przetrwała epokę lodowcową i żyła niegdyś obok mamutów na ogromnym obszarze od Wysp Brytyjskich po Alaskę. Dziś jej zasięg skurczył się do stepów Azji Środkowej, głównie Kazachstanu, a populacja wielokrotnie się załamywała z powodu kłusownictwa na rogi używane w medycynie tradycyjnej.

W 2015 roku w ciągu zaledwie kilku tygodni padło nagle kilkaset tysięcy saig w Kazachstanie — katastrofa, którą ostatecznie wyjaśniono jako połączenie bakterii normalnie nieszkodliwej z nietypowo ciepłą i wilgotną pogodą, która sprawiła, że stała się śmiertelna. Podobne masowe śnięcia zdarzały się w historii gatunku wcześniej.

Mimo takich katastrof populacja saigi w ostatnich latach wyraźnie się odbudowała dzięki ochronie i ograniczeniu kłusownictwa, co uznaje się za jeden z rzadkich sukcesów ochrony wielkich ssaków stepowych Azji Środkowej.