Osioł jest bardzo silny jak na swoją wielkość i wytrzymały, dlatego od dawna nosi ładunki i ciągnie wozy. Wbrew opinii wcale nie jest głupi — przeciwnie, jest rozważny i ostrożny.

Długie uszy pomagają osłowi dobrze słyszeć i oddawać nadmiar ciepła w gorącym klimacie. Osioł niechętnie wchodzi w miejsca, które wydają mu się niebezpieczne — i to nie upór, lecz rozsądek.

Osioł ma głowę większą w stosunku do ciała niż koń, uszy wyraźnie dłuższe i ogon zakończony kitą włosów dopiero na samym końcu — reszta ogona jest krótko owłosiona, jak u krowy, a nie puszysta na całej długości jak u konia.

Grzywa jest krótka, sztywna i stoi prosto, nie opada na szyję. Na grzbiecie i barkach wielu osłów widnieje ciemny krzyż — pas wzdłuż kręgosłupa krzyżujący się z pasem w poprzek łopatek. Kopyta są węższe i twardsze niż u konia, przystosowane do kamienistego, suchego podłoża.

Muł, powstały ze skrzyżowania osła z klaczą, ma uszy pośrednie długością, ciało bliższe koniowi i bywa mylony z dużym osłem. Osioł jest jednak wyraźnie mniejszy i ma niższy wzrost w kłębie niż typowy muł.

Dziki przodek osła, osioł dziki afrykański, przetrwał w bardzo małej liczbie w Rogu Afryki i jest znacznie rzadszy niż jego oswojony potomek. Osiołek sardyński i inne miniaturowe rasy hodowlane bywają z kolei brane za młode zwierzęta, choć są w pełni dorosłe.

Opinia o ośle jako zwierzęciu głupim i upartym wzięła się z niezrozumienia jego ostrożności. Osioł, w odróżnieniu od konia, nie ucieka odruchowo przed zagrożeniem — zatrzymuje się i ocenia sytuację, co bywa mylone z uporem, a jest w istocie rozsądkiem wyewoluowanym u zwierzęcia pustynnego, dla którego panika oznaczała śmierć.

Osioł tworzy silniejsze więzi z opiekunem i z innymi osłami niż koń, a rozstanie z długoletnim towarzyszem przechodzi wyraźnie ciężko, z objawami przypominającymi żałobę. To jeden z powodów, dla których osły trzyma się zwykle parami albo w większych grupach.

W wielu krajach rozwijającego się świata osioł pozostaje podstawowym środkiem transportu dla najuboższych gospodarstw, bo jest tańszy w utrzymaniu od konia i lepiej znosi ubogą paszę. Ostatnie lata przyniosły nowy problem: masowy odłów osłów na skórę, z której wytwarza się środek popularny w medycynie chińskiej, co zagraża populacjom w kilku krajach Afryki.