Oryks

Oryks jest mistrzem oszczędzania wody. Dużą część potrzebnej wilgoci czerpie z roślin, a jego ciało świetnie radzi sobie z upałem, dzięki czemu może żyć tam, gdzie wody jest bardzo mało. Jasna sierść odbija słoneczne promienie.

Zarówno samce, jak i samice oryksa mają długie, ostre rogi, którymi bronią się przed drapieżnikami. Oryksy żyją w stadach, które wędrują przez suche tereny w poszukiwaniu skąpej roślinności i wody.

Oryks ma jasną, niemal białą albo piaskową sierść na tułowiu, kontrastującą z czarnymi lub ciemnobrunatnymi znakami na nogach, pysku i bokach. Ten wyraźny wzór nie jest przypadkiem — czarne pola pochłaniają i oddają ciepło, pomagając regulować temperaturę ciała na pustyni.

Rogi, obecne u obu płci, są długie, proste albo lekko wygięte i pierścieniowane u nasady. U niektórych gatunków osiągają ponad metr długości i patrząc na zwierzę z boku, oba rogi zlewają się optycznie w jeden — prawdopodobne źródło legend o jednorożcu.

Istnieje kilka gatunków oryksa, różniących się głównie układem czarnych znaków na ciele: oryks szablorogi z Sahary (dziś wymarły na wolności), oryks gemzbok z południa Afryki oraz oryks arabski, pierwszy duży ssak przywrócony do natury po całkowitym wyginięciu w warunkach dzikich.

Z daleka oryks bywa mylony z addaksem, inną antylopą pustynną, ale addaks ma rogi spiralnie skręcone, a nie proste, oraz jaśniejsze, bardziej rozmyte znaki na ciele.

Oryks szablorogi wyginął w naturze całkowicie w latach dziewięćdziesiątych XX wieku, upolowany dla rogów i mięsa oraz wyparty przez rozwój rolnictwa na Saharze. Przetrwał wyłącznie w hodowlach, skąd od kilku lat prowadzi się jego wsiedlanie z powrotem na wolność w Czadzie i Nigrze.

Oryks arabski przeszedł podobną drogę wcześniej: wyginął w naturze w latach siedemdziesiątych, a odbudowany z niewielkiej grupy hodowlanej został jako pierwszy duży ssak świata przywrócony do statusu gatunku zagrożonego z kategorii wymarłego na wolności — to precedens, na którym opierają się dzisiejsze programy ratowania oryksa szablorogiego.

Legenda o jednorożcu bywa wiązana właśnie z oryksem: widziany z boku, z dwoma rogami zlewającymi się optycznie w jeden, przypomina mitycznego jednorożca, a starożytne opisy tego zwierzęcia dobrze pasują do sylwetki oryksa.