Koza domowa

Koza świetnie się wspina — pewnie stąpa po stromych skałach i chętnie wchodzi na wszystko, na co się da. Jej twarde, rozdwojone racice trzymają się nawet wąskich półek skalnych.

Kozy są ciekawskie i mało wybredne — skubią trawę, liście, gałązki, a nawet korę. Dają ludziom mleko, z którego robi się smaczne sery.

Koza ma szczupłe ciało, wysokie nogi i wąską głowę z prostym albo lekko wypukłym profilem. Rogi, obecne u obu płci w wielu rasach, są zwykle spłaszczone z boków i odchylone do tyłu, a u samców znacznie potężniejsze niż u samic.

Źrenice kozy są poziome i prostokątne — dzięki temu, przy pochylonej do pastwiska głowie, pole widzenia obejmuje szeroki pas otoczenia niemal dookoła. Wiele kóz ma pod gardłem parę zwisających wyrostków skórnych, nazywanych kolczykami, oraz brodę z długich włosów.

Owca i koza są sobie bliskie, ale wyraźnie się różnią. Koza ma ogon krótki i uniesiony do góry, owca długi i zwisający. Koza ma prosty profil pyska i brodę, owca wypukły profil i brak brody. Rogi kozy odchylają się do tyłu, a barana zwijają w ślimak po bokach głowy.

Dzikim przodkiem kozy domowej jest koza bezoarowa z gór Azji Zachodniej. Blisko spokrewnione są też koziorożce, od których kozę odróżnia przede wszystkim kształt rogów — u koziorożca są masywne, łukowate i pokryte poprzecznymi zgrubieniami.

Kozy należą do najstarszych udomowionych zwierząt i przez tysiąclecia były dla ubogich gospodarstw ważniejsze niż krowy: dają mleko, jedząc to, czego żadne inne zwierzę gospodarskie by nie tknęło, i wymagają mniej miejsca oraz paszy.

Ta sama zaleta bywa problemem. Kozy zgryzają rośliny bardzo nisko i sięgają po korę oraz gałązki, przez co na wyspach i terenach suchych, gdzie wprowadzono je razem z osadnikami, doprowadziły do wyjałowienia zboczy i erozji gleby.

W gospodarstwie koza jest zwierzęciem wymagającym solidnego ogrodzenia. Sprawnie się wspina, przeciska przez zaskakująco wąskie szczeliny i uczy się otwierać zasuwy. Bywa też trzymana jako towarzysz dla koni i innych zwierząt, bo dobrze znosi zmiany i uspokaja stado.