Jak
Ilustracja AI (zamiennik zdjęcia)
🦊 Ssaki

Jak

Bos grunniens

Jak to potężne, kudłate zwierzę wysokich gór Azji, spokrewnione z bydłem. Jego długie, gęste futro i wielkie płuca pozwalają mu żyć tam, gdzie jest bardzo zimno i mało tlenu.

W pigułce

Jak — podstawowe fakty

🏡
Gdzie mieszkaWysokie góry Azji (m.in. Wyżyna Tybetańska)
🍽️
Co jeTrawy i górskie rośliny (roślinożerca)
📏
WielkośćOk. 300–1000 kg, zależnie od odmiany
Ile żyjeOk. 20 lat
Dla ciekawskich

Szybkie ciekawostki

  • Potężne, kudłate zwierzę wysokich gór.
  • Długie futro chroni przed mrozem.
  • Radzi sobie tam, gdzie mało tlenu.
  • Hodowany dla mleka, mięsa, wełny i do noszenia ciężarów.
Bliżej natury

Jak żyje jak?

Jak jest znakomicie przystosowany do życia wysoko w górach, gdzie powietrze jest rozrzedzone, a mrozy siarczyste. Ma bardzo długie, kudłate futro, które zwisa niemal do ziemi i chroni go przed zimnem, a jego organizm dobrze radzi sobie z niedoborem tlenu na dużej wysokości.

Od tysięcy lat ludzie w górach Azji hodują jaki. Dają one mleko, mięso i ciepłą wełnę, a dzięki sile i pewności nogi są też wykorzystywane do noszenia ciężarów po stromych, górskich ścieżkach. Obok jaków hodowlanych żyją też dzikie jaki, które są większe i rzadkie.

Czy wiesz, że…?

jak to potężne, kudłate zwierzę wysokich gór Azji — jego długie, gęste futro chroni przed mrozem, a organizm dobrze radzi sobie z niedoborem tlenu tam, gdzie powietrze jest rozrzedzone? Od tysięcy lat ludzie hodują jaki dla mleka, mięsa, wełny i do noszenia ciężarów.

Jak rozpoznać

Jak wygląda jak?

Jak ma sylwetkę przysadzistą i niską, z wyraźnym garbem nad łopatkami tworzonym przez wydłużone wyrostki kręgów. Głowa jest duża i noszona nisko, a rogi wygięte najpierw na boki, a potem do przodu i do góry — mają je obie płcie, choć u samic są wyraźnie mniejsze.

Futro składa się z dwóch warstw: krótkiego, bardzo gęstego puchu przy skórze oraz długiego, kudłatego włosa okrywowego, który po bokach i na brzuchu zwisa niemal do ziemi, tworząc rodzaj spódnicy odcinającej zwierzę od zimna gruntu. Ogon jest długi i puszysty na całej długości, przypominając raczej koński niż krowi.

Nie pomyl się

Jak a podobne zwierzęta

Jak dziki jest wyraźnie większy i ciemniejszy od hodowlanego, ma dłuższe rogi i unika ludzi. Jaki hodowlane bywają za to bardzo różnorodne — czarne, brunatne, łaciate, a nawet białe — bo człowiek dobierał je pod względem cech użytkowych, a nie maskowania.

W tych samych górach hoduje się także mieszańce jaka z krową domową, nazywane dzo. Są większe i wydajniejsze mleczne od czystych jaków, ale samce z takich krzyżówek są niepłodne, więc każde pokolenie trzeba uzyskiwać od nowa.

W sąsiedztwie człowieka

Jak a ludzie

Zdolność jaka do życia na dużych wysokościach opiera się na kilku rozwiązaniach naraz: większym płucom i sercu, krwi zdolnej sprawniej wiązać tlen oraz braku gruczołów potowych, które przy takich mrozach byłyby obciążeniem. To samo sprawia, że sprowadzony nizinnie jak źle się czuje i cierpi z powodu upałów.

Dla mieszkańców Wyżyny Tybetańskiej jak jest zwierzęciem, na którym opiera się całe gospodarstwo. Daje mleko przerabiane na masło i ser, wełnę na liny i namioty, skórę, mięso, a jego wysuszone odchody są w bezleśnych górach podstawowym opałem.

Jaki dzikie są dziś rzadkie i objęte ochroną. Głównym zagrożeniem jest kłusownictwo oraz krzyżowanie się z jakami hodowlanymi wypasanymi coraz wyżej, co zaciera odrębność dzikiej populacji — problem taki sam, jak w przypadku żbika i kota domowego.

Pytania i odpowiedzi

Jak — częste pytania

Jak duży jest jak?

Jak jest potężny — zależnie od odmiany waży około 300–1000 kg. Dzikie jaki bywają większe od hodowlanych.

Dla dociekliwych
Ma masywne ciało, zakrzywione rogi i bardzo długie, kudłate futro zwisające niemal do ziemi.
Ile żyje jak?

Jak dożywa około 20 lat.

Dla dociekliwych
Dobrze zniesie surowe, górskie warunki, w których wiele innych zwierząt nie potrafiłoby żyć.
Co je jak?

Jak jest roślinożercą — je trawy i inne górskie rośliny.

Dla dociekliwych
Skubie skąpą roślinność wysokogórskich hal, radząc sobie tam, gdzie jedzenia jest niewiele.
Gdzie żyje jak?

Jak mieszka w wysokich górach Azji, między innymi na Wyżynie Tybetańskiej.

AfrykaAmeryka Płn.Ameryka Płd.Europa🌍 AzjaAustraliaAntarktyda

Spotkasz go m.in. w: w górach Azji (m.in. na Wyżynie Tybetańskiej).

Dla dociekliwych
Żyje bardzo wysoko, gdzie powietrze jest rozrzedzone, a mrozy siarczyste — a mimo to czuje się tam świetnie.
Jak jak radzi sobie z zimnem i brakiem tlenu w górach?

Ma bardzo długie, kudłate futro, które chroni go przed mrozem, oraz organizm dobrze przystosowany do rozrzedzonego, ubogiego w tlen powietrza.

Dla dociekliwych
Dzięki tym cechom jak żyje tam, gdzie jest bardzo zimno i mało tlenu — wysoko w górach. Od tysięcy lat ludzie hodują jaki, bo dają mleko, mięso i ciepłą wełnę, a także pomagają nosić ciężary po stromych ścieżkach.
Jak jest „jak" po angielsku?

Jak po angielsku to yak.

Dla dociekliwych
Góra to a mountain, a futro to fur.
Jak jaki radzą sobie z rozrzedzonym powietrzem?

Mają większe płuca i serce niż bydło nizinne oraz krew sprawniej wiążącą tlen. Dzięki temu funkcjonują na wysokościach, na których inne zwierzęta hodowlane by nie przetrwały.

Dla dociekliwych
Ta sama budowa działa jednak przeciw nim na nizinach — sprowadzony nisko jak źle znosi ciepło i słabnie.
Co to jest dzo?

To mieszaniec jaka z krową domową, hodowany w górach Azji. Jest większy i daje więcej mleka niż czysty jak, ale samce z takich krzyżówek są niepłodne.

Dla dociekliwych
Dlatego każde pokolenie dzo trzeba uzyskiwać od nowa, krzyżując jaki z bydłem, a nie rozmnażając same mieszańce.
Do czego górale wykorzystują jaki?

Do niemal wszystkiego: dają mleko na masło i ser, wełnę na liny i namioty, skórę, mięso oraz siłę pociągową. Ich suszone odchody służą w bezleśnych górach za opał.

Dla dociekliwych
W wielu rejonach Wyżyny Tybetańskiej to właśnie na jaku opiera się cała gospodarka domowa, bo żadne inne duże zwierzę tam nie wytrzyma.
Poznaj też

Zobacz także kopytne

Kategoria: SsakiWróć do: Kopytne
Wszystkie: kopytne