Jak

Jak jest znakomicie przystosowany do życia wysoko w górach, gdzie powietrze jest rozrzedzone, a mrozy siarczyste. Ma bardzo długie, kudłate futro, które zwisa niemal do ziemi i chroni go przed zimnem, a jego organizm dobrze radzi sobie z niedoborem tlenu na dużej wysokości.

Od tysięcy lat ludzie w górach Azji hodują jaki. Dają one mleko, mięso i ciepłą wełnę, a dzięki sile i pewności nogi są też wykorzystywane do noszenia ciężarów po stromych, górskich ścieżkach. Obok jaków hodowlanych żyją też dzikie jaki, które są większe i rzadkie.

Jak ma sylwetkę przysadzistą i niską, z wyraźnym garbem nad łopatkami tworzonym przez wydłużone wyrostki kręgów. Głowa jest duża i noszona nisko, a rogi wygięte najpierw na boki, a potem do przodu i do góry — mają je obie płcie, choć u samic są wyraźnie mniejsze.

Futro składa się z dwóch warstw: krótkiego, bardzo gęstego puchu przy skórze oraz długiego, kudłatego włosa okrywowego, który po bokach i na brzuchu zwisa niemal do ziemi, tworząc rodzaj spódnicy odcinającej zwierzę od zimna gruntu. Ogon jest długi i puszysty na całej długości, przypominając raczej koński niż krowi.

Jak dziki jest wyraźnie większy i ciemniejszy od hodowlanego, ma dłuższe rogi i unika ludzi. Jaki hodowlane bywają za to bardzo różnorodne — czarne, brunatne, łaciate, a nawet białe — bo człowiek dobierał je pod względem cech użytkowych, a nie maskowania.

W tych samych górach hoduje się także mieszańce jaka z krową domową, nazywane dzo. Są większe i wydajniejsze mleczne od czystych jaków, ale samce z takich krzyżówek są niepłodne, więc każde pokolenie trzeba uzyskiwać od nowa.

Zdolność jaka do życia na dużych wysokościach opiera się na kilku rozwiązaniach naraz: większym płucom i sercu, krwi zdolnej sprawniej wiązać tlen oraz braku gruczołów potowych, które przy takich mrozach byłyby obciążeniem. To samo sprawia, że sprowadzony nizinnie jak źle się czuje i cierpi z powodu upałów.

Dla mieszkańców Wyżyny Tybetańskiej jak jest zwierzęciem, na którym opiera się całe gospodarstwo. Daje mleko przerabiane na masło i ser, wełnę na liny i namioty, skórę, mięso, a jego wysuszone odchody są w bezleśnych górach podstawowym opałem.

Jaki dzikie są dziś rzadkie i objęte ochroną. Głównym zagrożeniem jest kłusownictwo oraz krzyżowanie się z jakami hodowlanymi wypasanymi coraz wyżej, co zaciera odrębność dzikiej populacji — problem taki sam, jak w przypadku żbika i kota domowego.