Mrówkojad wielki nie ma zębów. Zamiast nich ma bardzo długi, lepki język, którym zbiera owady z rozkopanego kopca. Językiem porusza błyskawicznie, wyłapując setki mrówek naraz.

Wielkimi pazurami rozdziera twarde mrowiska i termitiery. Te same pazury służą mu też do obrony — mrówkojad staje wtedy na tylnych łapach i wymachuje przednimi. Chodzi przy tym na bokach przednich łap, żeby nie stępić pazurów.

Mrówkojad wielki ma bardzo wydłużony, wąski pysk zakończony maleńkim otworem, przez który wysuwa się język. Ciało pokrywa szorstka, szara sierść z wyraźnym czarno-białym pasem po skosie na barkach, a ogon jest ogromny, gęsto owłosiony i podczas snu owija nim całe ciało jak kocem.

Przednie łapy mają trzy potężne pazury, z których środkowy jest wyjątkowo długi. Żeby ich nie stępić o ziemię, mrówkojad chodzi na zewnętrznej krawędzi dłoni, ze zgiętymi palcami — sylwetka wygląda przez to, jakby zwierzę stąpało na pięściach.

Mrówkojad wielki ma kilku mniejszych krewniaków: tamandua, mniejszego mrówkojada częściowo nadrzewnego o krótszej sierści, oraz maleńkiego mrówkojada karłowatego, który spędza niemal całe życie na drzewach i ma chwytny ogon, którego mrówkojad wielki nie ma.

Mrównik z Afryki wygląda i żyje bardzo podobnie — też ma długi pysk, potężne pazury i lepki język do zbierania owadów — ale nie jest spokrewniony z mrówkojadem. To przykład niezależnego wykształcenia podobnych cech przez dwa zupełnie różne zwierzęta.

Mrówkojad wielki nie ma żadnych zębów przez całe życie i nigdy ich nie miał — to nie jest utrata zębów z wiekiem, tylko cecha całego gatunku od urodzenia. Pokarm rozciera specjalnymi wyrostkami w żołądku, czasem wspomaganymi połkniętymi kamykami.

Mimo groźnie wyglądających pazurów mrówkojad nie atakuje pierwszy i unika ludzi. Stanowi jednak realne zagrożenie, gdy poczuje się osaczony — potrafi stanąć na tylnych łapach i zadać cios przednimi pazurami na tyle silny, że zdarzały się przypadki poważnych obrażeń u ludzi, którzy podeszli za blisko.

Gatunek jest zagrożony głównie przez utratę siedlisk, pożary sawann oraz kolizje drogowe — mrówkojad porusza się powoli i nie ucieka szybko przed nadjeżdżającym pojazdem, co czyni drogi przecinające jego tereny szczególnie niebezpiecznymi.