Kolczatka mieszka w Australii i na Nowej Gwinei. Ma długi, wąski pysk i lepki język, którym zbiera mrówki i termity. Zębów w ogóle nie ma — rozciera pokarm w pysku.

Razem z dziobakiem należy do stekowców — jedynej grupy ssaków, które składają jaja. Młoda kolczatka wykluwa się z małego jaja, a potem matka nosi ją w fałdzie skóry na brzuchu, dopóki nie urosną jej kolce.

Ciało kolczatki pokrywają sztywne, kremowe kolce przeplecione ciemniejszą sierścią, działające jak zbroja przy zwijaniu się w kulkę w chwili zagrożenia. Pysk jest długi, wąski i rurkowaty, zakończony maleńkim otworem, przez który wysuwa się bardzo długi, lepki język.

Samce, podobnie jak u dziobaka, mają na tylnych łapach ostrogi, choć u kolczatki nie są jadowite — funkcja ostróg wciąż nie jest do końca jasna. Nogi są krótkie, mocne, zakończone silnymi pazurami do kopania i rozgrzebywania mrowisk.

Kolczatka bywa mylona z jeżem ze względu na kolczaste ciało, ale to zwierzęta zupełnie niespokrewnione. Jeż ma krótki pysk i typowe ssacze zęby, a kolczatka długi, rurkowaty pysk bez zębów w ogóle — pokarm rozciera dziąsłami i podniebieniem.

Istnieje kilka gatunków kolczatek, w tym duże kolczatki długodziobe z Nowej Gwinei, wyraźnie większe od australijskiej kolczatki krótkodziobej i dziś poważnie zagrożone wyginięciem z powodu polowań i utraty siedlisk.

Kolczatka jest jednym z niewielu ssaków składających jaja i zarazem najbardziej rozpowszechnionym rodzimym ssakiem Australii, spotykanym niemal w każdym typie środowiska na całym kontynencie, od lasów po pustynię.

Mimo powszechności biologia kolczatki długo pozostawała słabo poznana, bo zwierzę jest skryte, samotnicze i trudne do obserwacji w naturze. Dopiero stosunkowo niedawno opisano dokładnie jej niezwykły system rozrodczy, w tym sposób noszenia jaja w tymczasowym fałdzie skórnym.

Kolczatki długodziobe z Nowej Gwinei są dziś przedmiotem intensywnych działań ochronnych, bo poluje się na nie dla mięsa, a ich las tropikalny szybko znika pod presją wycinki. W przeciwieństwie do nich, kolczatka krótkodziobia w Australii nie jest zagrożona.