Żbik jest samotnikiem i poluje głównie nocą na myszy, norniki i inne drobne zwierzęta. Ma masywniejsze ciało i grubszy ogon niż kot domowy, zakończony kilkoma czarnymi pierścieniami.

Mimo podobieństwa żbik to dzikie zwierzę i nie da się go oswoić. W Polsce jest rzadki i chroniony — żyje w spokojnych, starych lasach, głównie w górach i na wschodzie kraju.

Żbik jest masywniejszy od kota domowego, ma szerszą głowę i krótsze, mocniejsze nogi. Futro jest gęste i długie, szarobure, z rozmytymi ciemnymi pręgami na bokach i wyraźną ciemną linią biegnącą wzdłuż grzbietu.

Najpewniejszą cechą jest ogon: gruby, jednakowo szeroki na całej długości, zakończony równo i tępo, z kilkoma pełnymi czarnymi obrączkami oraz czarnym końcem. Ogon kota domowego zwęża się ku końcowi, a jego pręgi rzadko są tak wyraźne i pełne.

Największym problemem nie są koty domowe, tylko mieszańce. Żbik i kot domowy mogą mieć wspólne potomstwo, a takie zwierzęta wyglądają pośrednio — bywają duże i szarobure, ale mają cieńszy ogon albo białe plamy, których u czystego żbika nie ma.

Rozpoznanie po samym wyglądzie bywa więc zawodne i badacze posiłkują się analizą materiału genetycznego. Sam kot domowy nie pochodzi zresztą od żbika europejskiego, tylko od jego bliskiego krewniaka z Bliskiego Wschodu i Afryki Północnej.

W Polsce żbik jest gatunkiem chronionym i bardzo rzadkim — przetrwał głównie w Karpatach, w rozległych, starych lasach z dużą liczbą wykrotów i skalnych szczelin, w których może się kryć. Wymaga spokoju, więc znika z lasów gęsto poprzecinanych drogami. Pojedyncze obserwacje zdarzają się także w innych rejonach kraju, ale trwałe populacje są nieliczne.

Głównym zagrożeniem jest krzyżowanie się z kotami domowymi wypuszczanymi na wieś i zdziczałymi. Z każdym pokoleniem mieszańców zaciera się odrębność dzikiej populacji. Najprostszą pomocą jest sterylizacja kotów w gospodarstwach na skraju lasu i niewypuszczanie ich luzem. Drugim, mniej oczywistym zagrożeniem są choroby, którymi koty domowe zarażają dzikich krewniaków.