Pies ma znakomity węch — potrafi wywęszyć zapachy, których człowiek w ogóle nie wyczuwa. Dlatego psy pomagają ludziom w tropieniu, ratownictwie i wielu innych zadaniach.

Psy są bardzo towarzyskie i przywiązują się do ludzi. Porozumiewają się szczekaniem, merdaniem ogona i mową ciała, a szybko uczą się poleceń i sztuczek.

Żaden inny gatunek ssaka nie różni się wewnętrznie tak bardzo jak pies. Między maleńkim chihuahua a dogiem niemieckim jest różnica wielkości nieporównywalna z niczym w świecie zwierząt, a mimo to oba psy należą do tego samego gatunku i mogą mieć wspólne potomstwo.

Zmienne jest niemal wszystko: kształt głowy, długość pyska, ustawienie uszu, długość i struktura sierści, zawijanie ogona. Stałe pozostają cechy niewidoczne na pierwszy rzut oka — budowa uzębienia, wilgotny nos gęsto pokryty czujnikami zapachu oraz cztery palce dotykające podłoża przy piątym, uniesionym wyżej.

Pies wywodzi się od wilka i z niektórymi rasami myli się go do dziś. Wilka zdradza sylwetka: wyższe nogi, węższa klatka piersiową, krótkie i grube u nasady uszy oraz ogon niesiony prosto, nigdy zawinięty nad grzbietem.

Osobną grupą są psy pierwotne, takie jak dingo czy pies śpiewający z Nowej Gwinei — zdziczałe potomstwo dawno udomowionych psów, które wróciło do życia na wolności. Wyglądają pośrednio między wilkiem a psem i bywają uznawane za osobne formy.

Pies był pierwszym udomowionym zwierzęciem — wcześniejszym niż owca, koza czy krowa. Udomowienie zaczęło się tysiące lat przed rolnictwem, jeszcze w czasach, gdy ludzie żyli z łowiectwa i zbieractwa, i prawdopodobnie polegało na tym, że najmniej płochliwe wilki zaczęły trzymać się ludzkich obozowisk.

Z tej wspólnej historii wzięły się zdolności, których nie ma żadne inne zwierzę. Pies rozumie wskazywanie palcem, śledzi wzrok człowieka i zerka mu w oczy, szukając podpowiedzi — wilki wychowane przez ludzi robią to znacznie gorzej. Ta wrażliwość na ludzkie sygnały jest efektem tysięcy lat wspólnego życia.

Dziś psy pracują jako przewodnicy osób niewidomych, ratownicy w gruzach i lawinach, tropiciele oraz zwierzęta wykrywające zapachy niedostępne dla żadnego urządzenia. Odrębną kwestią jest odpowiedzialność: pies żyje kilkanaście lat, potrzebuje ruchu, zajęcia i kontaktu, a znudzony i samotny zaczyna sprawiać kłopoty.