Niedźwiedź andyjski, nazywany też okularowym, mieszka w górach i lasach Andów. Jasne pierścienie wokół oczu wyglądają jak okulary i u każdego osobnika układają się inaczej.

W przeciwieństwie do wielu niedźwiedzi je przede wszystkim rośliny — owoce, pędy i liście. Doskonale wspina się na drzewa, gdzie odpoczywa i szuka jedzenia.

Futro niedźwiedzia andyjskiego jest czarne albo bardzo ciemnobrunatne, długie i kudłate, przez co zwierzę wydaje się większe, niż jest w rzeczywistości. Jasne, kremowe plamy obejmują okolice oczu, pysk oraz gardło i schodzą czasem aż na pierś.

Pysk jest wyraźnie krótszy niż u innych niedźwiedzi, przez co głowa wygląda na okrągłą i wysoką. Za tym kryją się bardzo silne mięśnie żuchwy i szerokie zęby trzonowe, potrzebne do miażdżenia twardych pędów bromelii i palm, które stanowią sporą część jego jadłospisu.

W Ameryce Południowej nie ma z kim go pomylić — to jedyny niedźwiedź na całym kontynencie. Na zdjęciach bywa jednak brany za baribala, czyli niedźwiedzia czarnego z Ameryki Północnej. Baribal nie ma jasnych plam na pysku i ma dłuższy, bardziej wyciągnięty nos.

Krótki pysk nie jest przypadkiem: niedźwiedź andyjski to ostatni żyjący przedstawiciel grupy nazywanej niedźwiedziami krótkopyskimi. Jej pozostali członkowie, w tym olbrzymy większe od dzisiejszego niedźwiedzia polarnego, wymarli tysiące lat temu.

To właśnie niedźwiedź andyjski jest pierwowzorem Paddingtona — misia z książek Michaela Bonda, który przyjeżdża do Londynu z, jak sam mówi, najciemniejszego Peru. Skojarzenie okazało się na tyle silne, że wykorzystuje się je dziś w kampaniach na rzecz ochrony gatunku.

Prawdziwe niedźwiedzie andyjskie mają się gorzej niż ich literacki krewniak. Górskie lasy, w których żyją, są wycinane pod uprawy i pastwiska, a zwierzęta wchodzące na pola kukurydzy bywają zabijane przez rolników. Pomagają rekompensaty za straty oraz zachowanie zalesionych pasów łączących poszczególne doliny.

Niedźwiedź andyjski jest przy tym zwierzęciem wyjątkowo skrytym i niegroźnym. Unika ludzi, a spłoszony ucieka w górę drzewa zamiast się bronić. Napotkanie go w terenie graniczy z cudem i większość wiedzy o jego zwyczajach pochodzi z fotopułapek oraz ze śladów: nadgryzionych pędów, odchodów i pomostów pozostawionych w koronach drzew.