Lampart jest mistrzem ukrywania się — jego cętki znakomicie maskują go wśród liści i cieni. Poluje samotnie, głównie nocą, cierpliwie podchodząc ofiarę na bliską odległość.

To wyjątkowo silny wspinacz. Potrafi wciągnąć na drzewo zdobycz cięższą od siebie, żeby ochronić ją przed lwami i hienami, które mogłyby ją ukraść.

Lampart jest niższy i dłuższy niż się wydaje na zdjęciach — ma krótkie nogi, wydłużony tułów i bardzo silny kark oraz barki, na których dźwiga zdobycz w górę pnia. Ogon jest długi, niemal dorównujący długości tułowia, i służy do równoważenia ciała na gałęziach.

Rozety na jego futrze to ciemne pierścienie na złocistym tle, zwykle bez wyraźnych plamek w środku. Na karku, głowie i łapach wzór rozpada się na pojedyncze pełne kropki. Spód ciała jest biały, a na końcu ogona widać kilka szerokich, ciemnych obrączek.

Największe podobieństwo łączy go z jaguarem, ale oba koty nigdy nie spotykają się w naturze — lampart żyje w Afryce i Azji, jaguar w Amerykach. Jaguar jest przy tym krępszy, ma większą głowę i krótszy ogon, a w środku jego rozet widać dodatkowe drobne plamki.

Mylące bywają nazwy zawierające słowo lampart. Pantera śnieżna, po angielsku nazywana lampartem śnieżnym, to osobny gatunek o dymnoszarym futrze i bardzo grubym ogonie. Lampart mglisty z lasów Azji Południowo-Wschodniej jest z kolei mniejszy i ma na bokach duże, chmurzaste plamy zamiast rozet.

Lampart jest najbardziej przystosowanym do zmian kotem świata i jako jedyny z wielkich kotów potrafi żyć tuż obok ludzi. W indyjskim Bombaju bytuje w parku narodowym otoczonym przez wielomilionowe miasto i poluje nocą na skraju zabudowy. To zarazem źródło konfliktów i dowód, jak elastyczny jest ten gatunek.

Elastyczność nie chroni jednak wszystkich populacji. Lampart amurski, żyjący na pograniczu Rosji i Chin, należy do najrzadszych kotów świata i przetrwał wyłącznie dzięki utworzeniu wielkiego obszaru chronionego. Największym zagrożeniem pozostaje kłusownictwo oraz zabijanie zwierząt w odwecie za straty w inwentarzu.