Kot piaskowy jest znakomicie przystosowany do życia na pustyni. Poluje głównie nocą, gdy jest chłodniej, a w dzień chowa się przed skwarem w norach. Dużą część potrzebnej wody czerpie z upolowanej zdobyczy, więc rzadko musi pić.

Ma piaskową, maskującą sierść i duże uszy, dzięki którym doskonale słyszy — potrafi wychwycić ruch zdobyczy nawet pod piaskiem. Poluje na gryzonie, ptaki, owady i gady, a bywa też, że upoluje węża.

Kot piaskowy ma głowę wyraźnie szerszą i bardziej płaską niż kot domowy, a uszy duże, szerokie u nasady i osadzone nisko po bokach — dzięki temu może wyjrzeć zza wydmy, nie zdradzając swojej sylwetki, i nie sypie mu się do nich piasek podczas kopania.

Futro jest piaskowe, z ledwo widocznymi ciemniejszymi pręgami na nogach i ogonie, zakończonym czarną plamą. Nogi są krótkie, a spody łap pokrywa gęste, długie futro, które całkowicie zakrywa poduszki i sprawia, że zwierzę nie zostawia wyraźnych tropów.

Na zdjęciach bywa brany za kociaka kota domowego, bo ma podobne proporcje głowy i pyszczka. Dorosły kot piaskowy zachowuje jednak ten dziecięcy wygląd przez całe życie — to nie młode zwierzę, tylko dorosły kot o takiej właśnie budowie.

Wśród dzikich kotów pustynnych najbliżej mu do żbika afrykańskiego, przodka kota domowego. Żbik afrykański ma jednak wyższe nogi, wyraźniejsze pręgowanie i uszy osadzone wysoko na czubku głowy, a nie nisko po bokach.

Kot piaskowy jest jednym z najtrudniejszych do zbadania małych kotów świata. Nie zostawia czytelnych tropów, poluje nocą, chowa się w norach i praktycznie nie daje się śledzić. Przez dziesięciolecia w niektórych rejonach uznawano go za wymarłego, dopóki fotopułapki nie pokazały, że wciąż tam jest.

Nie stanowi zagrożenia dla ludzi ani dla zwierząt gospodarskich. Głównym problemem są dla niego odławianie do handlu zwierzętami egzotycznymi, pułapki zastawiane na inne zwierzęta oraz zabudowa i ruch pojazdów terenowych na pustynnych obszarach.

Trzymanie kota piaskowego w domu jest złym pomysłem i w wielu krajach nielegalnym. Zwierzę fatalnie znosi wilgotne powietrze, na które nie jest przystosowane, łatwo zapada na choroby dróg oddechowych i nie daje się oswoić tak jak kot domowy, mimo mylącego, dziecięcego wyglądu.