Hieny żyją w dużych grupach zwanych klanami, którym przewodzą samice. Polują wspólnie i potrafią upolować dużą zdobycz, a jednocześnie zjadają padlinę, sprzątając sawannę.

Mają jeden z najsilniejszych zgryzów wśród ssaków — potrafią rozgryzać nawet grube kości. Porozumiewają się wieloma dźwiękami, a ich chichot to sygnał podekscytowania lub napięcia.

Sylwetka hieny jest charakterystycznie pochylona: przednie nogi są dłuższe od tylnych, a kark bardzo umięśniony, przez co grzbiet opada ku zadowi i zwierzę wygląda, jakby stale schodziło ze wzgórza. Głowa jest duża i szeroka, z zaokrąglonymi uszami.

Futro jest płoworude z ciemnymi, nieregularnymi cętkami, które u starszych osobników wyraźnie blakną. Ogon jest krótki, zakończony ciemną kitą. Szczęki są nieproporcjonalnie potężne, a zęby trzonowe szerokie i stożkowate — przystosowane nie do cięcia mięsa, lecz do kruszenia kości.

Hiena cętkowana nie jest jedyna. W Afryce żyją też hiena pręgowana, mniejsza i pokryta pionowymi pasami zamiast cętek, oraz hiena brunatna o długim, kudłatym futrze. Obie mają wyraźną grzywę na karku, której cętkowana nie stroszy tak okazale.

Mylona bywa również z psowatymi — z likaonem, bo oba zwierzęta są plamiste i polują grupowo. Hiena nie jest jednak spokrewniona z psami. Tworzy własną rodzinę, bliższą mangustom i kotom, a rozstrzyga to opadająca linia grzbietu i masywna głowa.

Hiena ma opinię tchórzliwego padlinożercy i jest to opinia niesprawiedliwa. Klany hien cętkowanych zdobywają większość pokarmu własnym polowaniem, a bywa odwrotnie niż w potocznym wyobrażeniu — to lwy regularnie odbierają hienom świeżo upolowaną zdobycz.

W wielu miejscach Afryki hieny bytują na skraju miast, żywiąc się odpadkami. W etiopskim Hararze istnieje wieloletni zwyczaj wieczornego karmienia dzikich hien mięsem przy murach miasta. Ich rola jako sprzątaczy jest przy tym niedoceniana: zjadając padlinę wraz z kośćmi, ograniczają rozprzestrzenianie się chorób.

Zła sława hieny ciągnie się od starożytności i utrwaliły ją opowieści, w których jest zwierzęciem podstępnym i nieczystym. Współczesne badania pokazały co innego: klany hien mają złożoną hierarchię, zwierzęta rozpoznają się po głosie i pamiętają, kto komu wcześniej pomógł. Pod względem życia społecznego bywają porównywane do małp, a nie do psów.