Trzmiel jest wyjątkowo wytrwały. Lata także wtedy, gdy jest chłodno i pochmurno, gdy inne owady wolą się schować — dlatego wiosną często jest jednym z pierwszych zapylaczy w ogrodzie. Gęste futerko pomaga mu utrzymać ciepło ciała.

Trzmiel potrafi zapylać kwiaty w niezwykły sposób, zwany „brzęczącym zapylaniem": chwyta kwiat i szybko drga mięśniami, aż z pylników wysypie się pyłek. Trzmiele żyją w niewielkich rodzinach z królową i robotnicami, a gniazda zakładają często w ziemi, na przykład w opuszczonych norkach.

Ciało trzmiela jest krępe i owalne, znacznie bardziej krępe niż smuklejsza pszczoła, a gęste futerko pokrywające tułów i odwłok nadaje mu charakterystyczny, puszysty wygląd. Futerko to pełni też ważną rolę w termoregulacji ciała owada, pomagając mu latać nawet w chłodne dni.

Ubarwienie trzmieli bywa bardzo zróżnicowane, od klasycznych, czarno-żółtych pasów po gatunki z pomarańczowymi lub białymi końcówkami odwłoka, co ułatwia rozróżnianie poszczególnych gatunków w terenie. W samej Europie opisano kilkadziesiąt różnych gatunków trzmieli.

W przeciwieństwie do wielotysięcznych, wieloletnich kolonii pszczoły miodnej, rodzina trzmieli co roku obumiera niemal w całości, a przetrwać zimę udaje się jedynie młodym, zapłodnionym królowym. Wiosną każda z nich samodzielnie zakłada zupełnie nową, niewielką rodzinę, budując pierwsze komórki lęgowe własnymi siłami.

Przez dziesięciolecia naukowcy błędnie sądzili, że proste obliczenia aerodynamiczne wykluczają możliwość lotu trzmiela — dopiero dokładniejsze badania uwzględniające ruch skrzydeł wyjaśniły, jak naprawdę lata ten ciężki, krępy owad. Ten popularny mit bywa dziś przywoływany jako przykład ograniczeń uproszczonych modeli naukowych.

Dzięki technice brzęczącego zapylania trzmiele skuteczniej niż wiele innych owadów zapylają pomidory i inne rośliny szklarniowe, przez co są dziś masowo hodowane i wykorzystywane komercyjnie w uprawach pod osłonami na całym świecie, zastępując pracę ludzkich rąk.

Utrata naturalnych łąk kwietnych oraz stosowanie silnych pestycydów przyczyniły się w ostatnich dekadach do spadku liczebności wielu gatunków trzmieli w Europie, budząc rosnące zaniepokojenie naukowców. Niektóre gatunki trzmieli stały się już w wybranych regionach Europy naprawdę rzadkie i zagrożone.

Ogrodnicy coraz częściej sadzą specjalnie rośliny miododajne i budują domki dla trzmieli, by wspierać te wytrwałe, pracowite zapylacze, szczególnie cenne wczesną wiosną, gdy inne owady jeszcze się nie pojawiły. Takie proste działania realnie pomagają lokalnym populacjom przetrwać trudniejsze sezony.