Kameleon pospolity

Kameleon pospolity to nadrzewna jaszczurka ciepłych rejonów wokół Morza Śródziemnego i w Afryce. Słynie ze zmiany barw, którą wyraża nastrój i reguluje temperaturę ciała.

Jego oczy poruszają się niezależnie, więc jednym może patrzeć w przód, a drugim w tył. Zdobycz chwyta błyskawicznie wyrzucanym, długim i lepkim językiem, a po gałęziach porusza się powoli, trzymając się ich chwytnym ogonem.

W porównaniu z jaskrawymi, tropikalnymi krewniakami z Madagaskaru kameleon pospolity ma zwykle znacznie bardziej stonowane, ziemiste ubarwienie w odcieniach zieleni, brązu i żółci, dostosowane do suchszego, śródziemnomorskiego klimatu. Taka kolorystyka pomaga mu skutecznie kryć się wśród suchych krzewów, starych oliwek i traw porastających jego typowe, przybrzeżne siedliska.

Ciało kameleona pospolitego jest spłaszczone bocznie, a wzdłuż grzbietu biegnie niski, ząbkowany grzebień, dodatkowo podkreślający sylwetkę tej niewielkiej, powoli poruszającej się jaszczurki wśród gałęzi krzewów. Taka spłaszczona sylwetka dodatkowo ułatwia mu utrzymanie równowagi na cienkich, kołyszących się gałązkach niskich, śródziemnomorskich krzewów.

Kameleon lamparci z Madagaskaru osiąga znacznie bardziej jaskrawe, intensywne barwy niż skromniej ubarwiony kameleon pospolity, jedyny gatunek kameleona spotykany dziś dziko w Europie. Mimo tych różnic oba gatunki wykorzystują zmianę barwy do bardzo podobnych, komunikacyjnych i termoregulacyjnych celów na co dzień.

Starożytny grecki filozof Arystoteles opisał zmianę barwy kameleona pospolitego w swoim dziele przyrodniczym już ponad dwa tysiące lat temu, co czyni ten opis jednym z najstarszych znanych zapisów naukowych o gadach. Jego obserwacje pozostały aktualne i chętnie cytowane przez wiele kolejnych stuleci dalszych badań przyrodniczych.

Kameleon pospolity podlega dziś ścisłej ochronie prawnej w krajach Unii Europejskiej, w tym w Grecji i Hiszpanii, gdzie zakazane jest jego chwytanie, przetrzymywanie oraz niszczenie zajmowanych przez niego naturalnych, przybrzeżnych siedlisk.

Intensywny rozwój turystyki i zabudowy na wybrzeżach śródziemnomorskich stopniowo ogranicza dostępne siedliska kameleona pospolitego, zmuszając go do życia na coraz mniejszych, rozproszonych fragmentach naturalnej, przybrzeżnej roślinności śródziemnomorskiej i wysp.

Jako jedyny dziki gatunek kameleona w Europie kameleon pospolity od dawna budzi szczególne zainteresowanie naukowców badających, jak gatunki typowo tropikalne przystosowały się do życia w znacznie chłodniejszym, umiarkowanym klimacie kontynentalnej Europy.