Jaszczurka rogata

Jaszczurka rogata to płaska, kolczasta jaszczurka pustyń Ameryki Północnej, z rogami na głowie. Jej ubarwienie doskonale maskuje ją na tle piasku i kamieni.

Głównym przysmakiem są dla niej mrówki, których potrafi zjeść bardzo dużo. W ostateczności stosuje zaskakującą obronę — z okolic oczu strzela cienką strużką krwi, która odstrasza i myli drapieżnika.

W obrębie rodzaju jaszczurek rogatych opisano ponad dwadzieścia różnych gatunków, różniących się liczbą i długością kolców na głowie oraz odcieniem ubarwienia dopasowanym do konkretnego typu pustynnego podłoża, na którym żyją. Niektóre gatunki mają zaledwie kilka krótkich kolców, inne całą koronę długich, ostrych wyrostków.

W razie zagrożenia jaszczurka rogata potrafi też spłaszczyć swoje ciało i wcisnąć się głęboko w piasek, dzięki czemu staje się niemal niewidoczna dla przelatujących nad pustynią ptaków drapieżnych. Taka zdolność maskowania się bywa jej pierwszą linią obrony, zanim sięgnie po bardziej drastyczne środki.

Rogatka teksańska, jeden z najbardziej znanych gatunków tego rodzaju, jest oficjalnym gadem-symbolem stanu Teksas, podczas gdy pozostałe gatunki jaszczurek rogatych rzadko cieszą się podobną, lokalną sławą. Mimo to wszystkie gatunki są równie interesujące dla naukowców badających ich niezwykłe przystosowania.

W przeciwieństwie do wielu innych jaszczurek pustynnych, które chętnie i szybko uciekają przed zagrożeniem, jaszczurka rogata najpierw próbuje się zamaskować, a dopiero w ostateczności ucieka lub broni się krwią. Taka strategia oszczędza jej cenną energię, której na pustyni zawsze brakuje.

Inwazyjne mrówki argentyńskie, wypierające rodzime gatunki mrówek żniwiarek stanowiących główny pokarm jaszczurki rogatej, przyczyniły się w wielu regionach Ameryki Północnej do wyraźnego spadku liczebności tego gada. Jaszczurka rogata nie potrafi trawić mrówek argentyńskich równie skutecznie jak rodzimych gatunków.

Dawne, powszechne stosowanie pestycydów na terenach rolniczych i podmiejskich pośrednio zaszkodziło jaszczurce rogatej, niszcząc populacje mrówek żniwiarek, od których żerowania zależy niemal cała jej dieta. Dziś w wielu regionach prowadzi się programy ochronne mające odbudować te populacje.

Ze względu na swój niezwykły wygląd i zaskakującą obronę jaszczurka rogata od dawna pojawia się w amerykańskiej kulturze popularnej, na znaczkach pocztowych oraz jako nieoficjalny symbol niektórych stanów.