Jaszczurka pancernik (jaszczurka armadillo)

Jaszczurka pancernik to niewielka, kolczasta jaszczurka suchych terenów południowej Afryki. Jej ciało pokrywają twarde, postrzępione łuski, przypominające zbroję rycerza.

W razie zagrożenia stosuje niezwykłą obronę — zwija się w kulkę i chwyta zębami własny ogon, tworząc kolczasty pierścień. Napastnik ma wtedy do czynienia z samymi ostrymi kolcami, jak u smoka z bajki.

Głowa jaszczurki pancernik jest krótka i mocna, pokryta tymi samymi twardymi, kolczastymi łuskami co reszta ciała, dzięki czemu po zwinięciu się w kulkę żaden fragment jej ciała nie pozostaje odsłonięty. Taki pełny, kolczasty pancerz stanowi skuteczną ochronę przed większością lokalnych, głodnych drapieżników.

Nogi tej jaszczurki są krótkie, lecz mocne, umożliwiające szybkie wciśnięcie się w wąskie szczeliny skalne, gdzie chowa się przed drapieżnikami, zanim jeszcze zdąży zwinąć się w obronną kulkę. Taka szczelina staje się wtedy jej bezpiecznym schronieniem na resztę tego dnia.

W przeciwieństwie do większości samotniczych jaszczurek, jaszczurka pancernik żyje w niewielkich, kolonijnych grupach dzielących te same szczeliny skalne, co jest rzadkością wśród gadów całego świata. Taki wspólny tryb życia ułatwia im też znacznie skuteczniejszą, zbiorową obronę przed wspólnymi, licznymi drapieżnikami.

Nazwa tej jaszczurki nawiązuje do ssaka pancernika, choć oba gatunki nie są ze sobą w żaden sposób spokrewnione — to jedynie zaskakujące podobieństwo sposobu obrony przed drapieżnikami. Oba zwierzęta wykształciły tę samą strategię zupełnie niezależnie od siebie, na dwóch bardzo odległych kontynentach świata, w toku ewolucji.

W odróżnieniu od wielu innych jaszczurek składających jaja, jaszczurka pancernik rodzi żywe, w pełni ukształtowane młode, zwykle tylko jedno lub dwa na sezon, co jest niezwykle małą liczbą potomstwa jak na typowego gada.

Ze względu na swój niezwykły wygląd jaszczurka pancernik przez lata była intensywnie odławiana na potrzeby handlu zwierzętami egzotycznymi, co doprowadziło do objęcia jej międzynarodową ochroną prawną ograniczającą dalszy handel dzikimi, odłowionymi osobnikami.

Kolonijny tryb życia jaszczurki pancernik sprawia, że badacze terenowi mogą czasem znaleźć w jednej szczelinie skalnej nawet kilkanaście osobników różnego wieku, żyjących wspólnie przez wiele kolejnych, następujących po sobie lat w jednej, stałej grupie.