Hardun

Hardun to krępa jaszczurka ciepłych, skalistych terenów Bliskiego Wschodu i wschodniej części Morza Śródziemnego. Ma szorstkie, guzowate łuski, które dobrze maskują ją na tle kamieni.

Uwielbia się wygrzewać na słońcu — jak wszystkie gady jest zmiennocieplna i potrzebuje ciepła, by nabrać energii. Porozumiewa się ruchami głowy i ciała, a zaniepokojona błyskawicznie kryje się w skalnej szczelinie.

Hardun ma krępe ciało pokryte szorstkimi, kolczastymi łuskami oraz długi, pokryty kolcami ogon, którym potrafi mocno smagnąć napastnika w obronie własnego, dobrze zajmowanego terytorium skalnego.

Jego głowa jest szeroka i masywna, z widocznymi fałdami skórnymi po bokach, dodatkowo powiększającymi się podczas terytorialnych pokazów wobec rywalizujących, sąsiednich samców tego dorosłego harduna.

Agama brodata ma charakterystyczny, kolczasty kołnierz pod brodą, który rozkłada w obronnym geście ostrzegawczym, zupełnie inny od gładszej, pozbawionej takiego kołnierza głowy skalistego harduna z suchego, kamienistego Bliskiego Wschodu. Podobnie jak agama brodata, hardun jest gatunkiem dziennym, aktywnym głównie w najcieplejszych porach dnia.

Jaszczurka tęczowa zmienia kolor znacznie szybciej i wyraźniej niż hardun, choć oba te gatunki należą do tej samej, bardzo dużej i zróżnicowanej rodziny agamowatych jaszczurek, rozpowszechnionej w Afryce i Azji. Mimo tych różnic oba gatunki chętnie wygrzewają się na kamieniach i innych nasłonecznionych powierzchniach.

Hardun porozumiewa się z innymi osobnikami charakterystycznymi ruchami głowy oraz pompowaniem całego ciała, sygnalizując w ten sposób swoją dominację lub gotowość do zdecydowanej obrony zajmowanego terytorium wobec konkurentów. Takie zachowania obserwuje się najczęściej wczesnym rankiem, gdy temperatura otoczenia zaczyna gwałtownie rosnąć.

W wielu miastach Bliskiego Wschodu hardun doskonale przystosował się do życia tuż obok ludzi, zasiedlając mury budynków, płoty i kamienne ogrodzenia zamiast naturalnych, skalistych zboczy górskich i pustynnych wąwozów. Miejscowi mieszkańcy często spotykają harduny wygrzewające się na balkonach i parapetach okien.

Utrata naturalnych, skalistych siedlisk w wyniku rozwoju rolnictwa oraz szybkiej zabudowy miejskiej pozostaje dziś głównym zagrożeniem dla dzikich populacji harduna w niektórych, coraz gęściej zaludnionych regionach jego szerokiego zasięgu. Ochrona pozostałych, naturalnych siedlisk skalistych mogłaby pomóc w zachowaniu tego charakterystycznego gada.