Strona główna › Ortografia › Ortografia klasa 6
Ortografia w klasie 6 — wyrazy obce i porządkowanie
Klasa szósta jest ostatnią, w której wprowadza się nowe zagadnienia ortograficzne — potem zostaje już tylko utrwalanie przed egzaminem ósmoklasisty. Nowości są cztery: zakończenia -dztwo i -dzki, pisownia wyrazów zapożyczonych, zapis skrótów oraz liczebniki i daty. Reszta roku to porządkowanie tego, co dziecko zna od klasy drugiej.
1Zakończenia -dztwo i -dzki
Najtrudniejsza rzecz w całej klasie szóstej, bo jako jedyna nie daje się rozstrzygnąć ani uchem, ani wymianą. Sąsiedztwo i bogactwo brzmią tak samo w miejscu, o które chodzi. Decyduje wyłącznie to, od jakiego wyrazu dane słowo pochodzi.
Jedno pytanie rozstrzyga wszystko
Znajdź wyraz podstawowy i posłuchaj, jaka głoska jest w nim na końcu tematu.
Słychać d, dz, dź → piszemy -dztwo, -dzki.
Słychać c, cz, ć, k, t → piszemy -ctwo, -cki.
| Wyraz podstawowy | Głoska | Zapis | Wyraz pochodny |
|---|---|---|---|
| sąsiad | d | -dztwo, -dzki | sąsiedztwo, sąsiedzki |
| wojewoda | d | -dztwo | województwo |
| gród | d | -dzki | grodzki |
| Szwed | d | -dzki | szwedzki |
| kupiec | c | -ctwo, -cki | kupiectwo, kupiecki |
| bogaty | t | -ctwo | bogactwo |
| rybak | k | -cki | rybacki |
| Turek | k | -cki | turecki |
Najczęstsza pomyłka to sąsiedzki zapisane przez -cki — bo wymowa podpowiada „są-sie-cki”. Wystarczy jednak przypomnieć sobie sąsiada i sprawa jest rozstrzygnięta.
Ta reguła jest wygodniejsza, niż wygląda: nie trzeba niczego zapamiętywać na listach. Wystarczy nawyk zatrzymania się i zadania jednego pytania — „od czego to pochodzi?”. Ten sam nawyk działa przy wymianie ó i rz, więc dziecko, które ma go z młodszych klas, uczy się tej zasady w kilkanaście minut.
2Wyrazy zapożyczone
Druga nowość tego roku i jedyna, przy której nie pomaga żadna reguła — decyduje to, na ile wyraz zdążył się w polszczyźnie zadomowić.
| Stopień przyswojenia | Zapis | Przykłady |
|---|---|---|
| całkowicie przyswojone | po polsku | komputer, keczup, dżinsy, biznes |
| w trakcie | dwie formy poprawne | dealer / diler, jazz / dżez |
| obce | oryginalnie, kursywą | curriculum vitae, de facto |
W praktyce w klasie szóstej wystarczy lista kilkudziesięciu wyrazów, które faktycznie pojawiają się w tekstach: komputer, internet, weekend, dżem, dżinsy, keczup, hamburger, menedżer, biznes, dizajn.
Częsty błąd: dzinsy zamiast dżinsy. Poprawnie jest dżinsy — przez dż, bo tak brzmi i tak zostało spolszczone.
3Skróty i skrótowce
Dwie różne rzeczy, które łatwo pomylić.
| Skrót | Skrótowiec | |
|---|---|---|
| Co to | skrócony zapis wyrazu | nazwa z pierwszych liter |
| Przykłady | np., itd., dr, prof., ul. | PKP, ONZ, UE, PZU |
| Kropka | gdy skrót nie kończy się ostatnią literą wyrazu | nigdy |
Reguła kropki jest logiczna i warto ją pokazać, a nie kazać zapamiętać: dr to „doktor” — kończy się na tę samą literę co wyraz, więc bez kropki. prof. to „profesor” — kończy się na f, a wyraz na r, więc z kropką.
4Liczebniki
Zagadnienie krótkie, ale wraca na egzaminie.
- Liczebniki złożone piszemy osobno: dwadzieścia trzy, sto czterdzieści pięć.
- Liczebniki porządkowe cyfrą — z kropką: 5. miejsce, 20. rocznica.
- Daty: 5 maja 2026 roku albo 5.05.2026, ale nie 5-ty maja.
- Godziny: o 15.00 albo o piętnastej, nie „o 15-tej”.
Zapis z końcówką — 5-ty, 20-tej — jest błędem, choć bardzo rozpowszechnionym.
5Powtórka przed klasą 7 i egzaminem
Klasa szósta to ostatni moment, w którym da się spokojnie uporządkować zaległości. Poniżej kolejność, która sprawdza się najlepiej — od zasad o największym udziale w błędach.
| Kolejność | Zagadnienie | Gdzie ćwiczyć |
|---|---|---|
| 1 | przecinek w zdaniu złożonym | przecinki |
| 2 | pisownia „nie” | pisownia „nie” |
| 3 | rz i ż — wymiana i położenie | rz czy ż |
| 4 | ó i u — wyrazy niewymienne | ó czy u |
| 5 | wielka litera w tytułach i nazwach | wielka litera |
Na egzaminie ósmoklasisty ortografia i interpunkcja są punktowane w wypracowaniu — zobacz, jak dokładnie.
6Dyktanda dla klasy 6
Siedem, osiem zdań, z pełną interpunkcją i wyrazami zapożyczonymi. W klasie szóstej dyktando powinno już przypominać fragment tekstu użytkowego, a nie zbiór zdań ułożonych pod zasadę.
Gotowe teksty: dyktanda dla klasy 6 · dyktanda z trudnymi literami · dyktando online.
7Karty pracy do pobrania
Materiały do wydruku dopasowane do zakresu klasy 6. Każda karta ma klucz odpowiedzi na drugiej stronie, więc dziecko może sprawdzić się samo.
Pełny zestaw tekstów do czytania na głos znajdziesz na stronie dyktanda do druku.
Reszta materiałów do tej klasy, w dwóch grupach — do ćwiczenia i do sprawdzenia:
Do sprawdzenia i doszlifowania
8Jak ćwiczyć z Ortusiem
W klasie szóstej najbardziej opłaca się tryb egzaminu — nie dlatego, że sprawdza wiedzę, tylko dlatego, że pokazuje rozkład błędów. Po dwóch podejściach widać, które trzy zasady odpowiadają za większość pomyłek, i to one są planem pracy na resztę roku.
Od czego zacząć w klasie 6:
Postępy widać od razu po ćwiczeniu, a tryb powtórki błędów wraca do wyrazów, w których dziecko się myliło, i trzyma je dopóty, dopóki nie odpowie na nie poprawnie trzy razy.
9Pytania i odpowiedzi
Jakie zagadnienia ortograficzne są nowe w klasie 6?
Zakończenia -dztwo, -dzki, -ctwo i -cki, pisownia wyrazów zapożyczonych, skróty i skrótowce oraz zapis liczebników i dat. Poza tym klasa szósta to porządkowanie i utrwalanie reguł poznanych wcześniej — nowych zasad dotyczących liter już się nie wprowadza.
Kiedy skrót ma kropkę, a kiedy nie?
Kropkę stawiamy, gdy skrót nie kończy się tą samą literą co pełny wyraz: prof. (profesor), np. (na przykład), itd. Kropki nie ma, gdy ostatnia litera się zgadza: dr (doktor), mgr (magister). Skrótowce takie jak PKP czy ONZ nigdy nie mają kropek.
Jak zapisywać liczebniki porządkowe?
Cyfrą z kropką: 5. miejsce, 20. rocznica. Zapis z końcówką — 5-ty, 20-tej — jest błędem, mimo że bardzo rozpowszechnionym. Godziny zapisujemy „o 15.00” albo słownie „o piętnastej”.
Czy „dżinsy” pisze się przez dż?
Tak. Wyraz został spolszczony, więc zapisujemy go zgodnie z polską wymową: dżinsy. Podobnie keczup, dżem i menedżer. Formy angielskie stosuje się tylko w wyrazach, które nie zdążyły się jeszcze przyswoić.
Od czego zacząć powtórkę ortografii w klasie 6?
Od interpunkcji w zdaniu złożonym i pisowni „nie”, bo te dwa zagadnienia odpowiadają za największą część błędów w wypracowaniach — także na egzaminie ósmoklasisty. Litery, czyli ó/u i rz/ż, warto powtórzyć dopiero potem.
Czytaj dalej
Mateusz Będkowski
nauczyciel matematyki, autor „Nie każ mu liczyć”
Uczę matematyki od 13 lat, w tym 7 lat w szkole — dziś w dwóch szkołach w Kaliszu. Magister pedagogiki ze specjalnością terapia pedagogiczna, po studiach podyplomowych z matematyki. Rozwiązania na tej stronie liczę sam, krok po kroku, i zapisuję dokładnie tak, jak tłumaczę je uczniowi na kartce.
Ostatnia aktualizacja: 2026-09-07. Tekst redakcji „Nie każ mu liczyć”.
