Strona główna › Lektury szkolne › Klasy 7–8 › Wiersze Baczyńskiego

Autor

Krzysztof Kamil Baczyński (1921–1944), poeta, żołnierz Armii Krajowej

Życie

debiutował w czasie okupacji; walczył w Szarych Szeregach i AK; zginął 4 sierpnia 1944 roku w powstaniu warszawskim

Pokolenie

Kolumbów, czyli młodych ludzi urodzonych około 1920 roku, których młodość przypadła na wojnę

Tematy

wojna i okupacja, los pokolenia, śmierć, miłość, utracony świat dzieciństwa

Cechy stylu

bogate, malarskie obrazy, zestawienie piękna przyrody z grozą wojny, apokaliptyczne wizje

Gdzie przeczytać

Wolne Lektury

Streszczenie: o czym są wiersze Baczyńskiego

„Elegia o… [chłopcu polskim]” to monolog matki do syna. Wojna zabrała chłopcu sny i dzieciństwo, nauczyła go ziemi ojczystej przez cierpienie, a w końcu wyprowadziła go „z czarną bronią w noc”. Wiersz kończy się pytaniem: „Czy to była kula, synku, czy to serce pękło?”. „Pokolenie” zaczyna się obrazem dojrzałej, pełnej owoców ziemi, w którą wtłoczono ciała zabitych. Potem powraca refren „Nas nauczono”: nie ma litości, sumienia ani miłości, trzeba zapomnieć. Pokolenie nie wie, czy zostanie zapamiętane jak bohaterowie Iliady, czy dostanie tylko krzyż na grobie. „Z głową na karabinie” to wyznanie młodego człowieka, który wyrósł wśród przyrody i miłości matki, a teraz śpi z głową na karabinie i czuje, jak zaciska się wokół niego krąg śmierci. „Niebo złote ci otworzę” to obietnica złożona ukochanej: poeta przemieni dla niej świat w piękny i jasny, jeśli ona wyjmie mu z oczu obraz wojny. „Ten czas” to czuły zwrot do ukochanej w mrocznym czasie wojny. „Biała magia” to delikatny, baśniowy portret żony Barbary.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Sześć wierszy po kolei

1. „Elegia o… [chłopcu polskim]” (1944)

   Mówi matka, zwracając się czule „syneczku”. Wojna oddzieliła syna od snów i wymalowała mu świat „w żółte ściegi pożóg”. Chłopiec poznał ojczyznę przez łzy i strach, wreszcie wyszedł „z czarną bronią w noc” i zginął. Ostatnie pytanie pokazuje, że śmierć przyszła wcześniej niż kula: serce chłopca pękło od nadmiaru zła.

2. „Pokolenie” (1943)

   Pierwsze zwrotki zestawiają urodzajną ziemię z obrazami śmierci: „głowa obcięta strasząc jak krzyk”, ciała „żywcem wtłoczone pod ciemny strop”. Potem cztery razy pada „Nas nauczono”: młodzi nie mogą sobie pozwolić na litość, sumienie i miłość. Żyją „w jamach” jak „źli troglodyci”. Kończy się pytaniem, czy zostaną zapamiętani jak bohaterowie, czy postawią im „nad grobem krzyż”.

3. „Z głową na karabinie” (1943)

   Podmiot liryczny słyszy nocą, jak „krąg się zaciska”. Wspomina dzieciństwo: obłoki „były dla mnie jak uśmiech matki”. Teraz jest „syn dziki mego narodu” i śpi „z głową ciężką na karabinie”. Ostatnie wersy brzmią jak epitafium: „Umrzeć przyjdzie, gdy się kochało / wielkie sprawy głupią miłością”.

4. „Niebo złote ci otworzę…” (1943)

   Poeta obiecuje ukochanej świat jak z baśni: złote niebo, lot mleczów, aleje brzóz. Stawia jednak warunek: „Jeno wyjmij mi z tych oczu / szkło bolesne — obraz dni”, czyli wojny. Miłość ma uleczyć to, co zniszczyła wojna.

5. „Ten czas” (1942)

   Wiersz zaczyna się od słów: „Miła moja, kochana. Taki to mroczny czas”. Wojna to ciemna noc bez gwiazd i „łamanych czaszek trzask”. Pokolenie jest małe wobec historii, a „krok jeszcze — przejdziem w mit”.

6. „Biała magia” (1942)

   Barbara stoi „przed lustrem ciszy” z rękami we włosach. Jej ciało napełnia się światłem jak dzban, przepływają przez nie gwiazdy, łasice i niedźwiedzie. To czuły, baśniowy obraz miłości w czasie wojny.

Najważniejsze motywy

Kontekst: pokolenie Kolumbów

Baczyński należał do pokolenia urodzonego około 1920 roku. Ci młodzi ludzie zdawali maturę tuż przed wojną albo w tajnych kompletach, walczyli w konspiracji i masowo ginęli w powstaniu warszawskim. Nazwę „Kolumbowie” spopularyzował później Roman Bratny w powieści „Kolumbowie. Rocznik 20”. O tym samym pokoleniu opowiada „Kamienie na szaniec” Aleksandra Kamińskiego.

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Kartkówka PDF · sklep

Poezja: Baczyński, „Elegia o… [chłopcu polskim]” — kartkówka, kl. 8

Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 8: wojna w poezji, adresat, środki stylistyczne, interpretacja.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Sprawdzian PDF · sklep

Lektury obowiązkowe i argumentacja — powtórka do E8 — polski kl. 8

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy 8: autorzy, gatunki, bohaterowie, miejsca akcji, przykłady do tez, akapit…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Kartkówka PDF · sklep

Rozprawka: teza, argument, przykład — kartkówka, polski kl. 8

Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 8: budowa rozprawki, argumenty z lektur, wyrazy porządkujące, teza do tematu.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie sprawdziany i kartkówki z polskiego →

Test i inne lektury

Najczęstsze pytania