Wiersze Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej: omówienie i test

Pawlikowska-Jasnorzewska pisała bardzo krótkie wiersze, często tylko cztery wersy, ale mieściła w nich wielkie uczucia. W „Miłości” pisze, że bez ukochanego żyje się jak „bez powietrza”. W „Fotografii” mówi, że po wielkim szczęściu zostaje tylko zdjęcie. W „Kobiecie-Ikarze” porównuje kobietę do mitycznego Ikara, a w „Starości” opisuje samotność starej kobiety. Poniżej omawiamy sześć miniatur i dajemy test.

Rozwiąż test (12 pytań)Omówienie wierszy

Skamander
miniatura poetycka
teksty w Wolnych Lekturach

Autorka: Maria Pawlikowska-Jasnorzewska (1891–1945), poetka i dramatopisarka
Grupa poetycka: związana ze Skamandrem
Najsłynniejszy tom: „Pocałunki” (1926)
Cechy stylu: miniatura poetycka (kilka wersów), puenta, kobieca perspektywa, lekkość i ironia
Tematy: miłość, przemijanie, starość, kobiecość, natura
Gdzie przeczytać: Wolne Lektury

Streszczenie: o czym są wiersze Pawlikowskiej

„Miłość”: podmiot liryczny nie widział ukochanego od miesiąca i stwierdza, że można żyć, choć jest bledsza i bardziej milcząca. Puenta zaskakuje: „widać można żyć bez powietrza!”, czyli bez ukochanego żyje się z trudem. „Fotografia”: kiedy po wielkim szczęściu zostaje tylko zdjęcie, „to jest bardzo mało”. „Kobieta-Ikar”: kobieta wzlatuje wyżej i dłużej niż mężczyzna, bo jest lżejsza, ale spada „tak ciężko / jak kamień”. „Ja”: dorosła kobieta wspomina dziecko, którym była. Tamtego dziecka już nie ma, a jego miejsce zajęła „jakaś niedobra kobieta”. „Starość”: przyroda stroi się na wiosnę, a stara kobieta czuje się samotna, „jako czarna plama / na tęczowym świata kilimie”. „Ćma”: ćma płonie w świecy „jak sama Joanna d'Arc”.

Krótkie streszczenia wszystkich opracowanych lektur zebraliśmy na jednej stronie: streszczenia lektur.

Sześć wierszy po kolei

„Miłość”
Cztery wersy: „Nie widziałam cię już od miesiąca. / I nic”. Podmiot jest „trochę śpiąca; trochę bardziej milcząca”. Puenta: „lecz widać można żyć bez powietrza!”. Ukochany jest dla niej jak powietrze, bez którego niby się żyje, ale z wielkim trudem.
„Fotografia”
Gdy ktoś miał „czyjeś ciało i ziemię całą”, czyli bliską osobę i cały świat, a zostało mu tylko zdjęcie, „to — to jest bardzo mało…”. To wiersz o stracie i przemijaniu szczęścia.
„Kobieta-Ikar”
Nawiązanie do mitu o Ikarze. Kobieta „leci dłużej, / bo jest lżejsza”, wzlatuje „bez nadziei, uśmiechnięta jak gejsza”, ale spada „tak ciężko / jak kamień”. Wiersz można czytać jako opowieść o kobiecych marzeniach i rozczarowaniach.
„Ja”
Poetka pisze o dziecku, którym kiedyś była: „Było raz dziecko zabawne i tłuste. Umarło”. Nikt go nie opłakał, bo wszyscy myślą, że dorosła kobieta to ono. Dziecko płacze w kominie, że jego miejsce zajęła „jakaś niedobra kobieta”. To wiersz o dorastaniu i utracie dziecięcej siebie.
„Starość”
„Leszczyna się stroi w fioletową morę”, a stara kobieta mówi: „Ja się już nie przebiorę, / na mnie nikt nie popatrzy”. Czuje się samotna i pyta, gdzie są ci, którzy „by całowali włosy starej kobiety”.
„Ćma”
Wieczór przy świecy: „To ćma płonie jasnym płomieniem / jak sama Joanna d'Arc…”. Zwykła ćma ginie w płomieniu jak bohaterka spalona na stosie.

Cechy poezji Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej

Cecha	Przykład
miniatura poetycka	„Miłość”, „Fotografia”, „Ćma”: po cztery wersy
puenta	„lecz widać można żyć bez powietrza!”
porównanie	ćma „jak sama Joanna d'Arc”, kobieta „uśmiechnięta jak gejsza”
nawiązanie do mitu	„Kobieta-Ikar”
kobieca perspektywa	„Starość”, „Ja”, „Miłość”

Sprawdź się na kartce

Wszystko na tej stronie zostaje darmowe. Gotowe kartkówki i sprawdziany z polskiego PDF z kluczami: grupa A za darmo, pozostałe grupy w sklepie.

Sprawdzian PDF · sklep

Lektury obowiązkowe i argumentacja — powtórka do E8 — polski kl. 8

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy 8: autorzy, gatunki, bohaterowie, miejsca akcji, przykłady do tez, akapit…

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Kartkówka PDF · sklep

Rozprawka: teza, argument, przykład — kartkówka, polski kl. 8

Kartkówka z języka polskiego dla uczniów klasy 8: budowa rozprawki, argumenty z lektur, wyrazy porządkujące, teza do tematu.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Sprawdzian PDF · sklep

Próbny egzamin ósmoklasisty — arkusz 1 — sprawdzian, polski kl. 8

Sprawdzian z języka polskiego dla uczniów klasy 8: Inwokacja „Pana Tadeusza”, tekst popularnonaukowy, język, wypracowanie.

2,90 zł (grupy B, C, D i E)

Grupa A za darmo, bez logowania →Zobacz w sklepie →

Wszystkie sprawdziany i kartkówki z polskiego →

Test i inne lektury

testTest: 12 pytań z wyjaśnieniamiSześć miniatur i ich puenty.lekturaMit o Dedalu i Ikarze: streszczenie i testMit, do którego nawiązuje „Kobieta-Ikar”.lekturaWiersze Tuwima: omówienie i testInny poeta związany ze Skamandrem.

Najczęstsze pytania

O czym jest wiersz „Miłość” Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej?

O tęsknocie za ukochanym. Podmiot liryczny nie widział go od miesiąca i stwierdza, że żyje, choć jak „bez powietrza”. Ukochany jest dla niej tak potrzebny jak powietrze.

Co to jest miniatura poetycka?

Bardzo krótki wiersz, często czterowersowy, który kończy się puentą. Pawlikowska-Jasnorzewska jest uważana za mistrzynię tej formy.

Do jakiego mitu nawiązuje „Kobieta-Ikar”?

Do mitu o Dedalu i Ikarze, w którym Ikar wzleciał za wysoko, a słońce stopiło wosk w jego skrzydłach.

O czym jest wiersz „Starość”?

O samotności starej kobiety, która patrzy na budzącą się wiosną przyrodę i czuje, że nikt już na nią nie spojrzy.

Do jakiej grupy poetyckiej należała Pawlikowska-Jasnorzewska?

Była związana ze Skamandrem, czyli z poetami takimi jak Tuwim i Lechoń.

Źródła i metoda. Teksty wierszy: wydanie Wolnych Lektur; wszystkie omówione wiersze przeczytane w całości, cytaty sprawdzone w tekście. Dane o autorce (1891–1945, Skamander, tom „Pocałunki” 1926) według powszechnie przyjętej wiedzy historycznoliterackiej. Status według Dz.U. 2024 poz. 1019 i Dz.U. 2026 poz. 378. Zasady redakcyjne · Zgłoś błąd

Stan prawny na 2026-10-11.